Ο Διευθυντής του Κρατικού Ρωσικού Μουσείου Βλαντίμιρ Γκούσεβ. Φωτογραφία: Κρατικό Ρωσικό Μουσείο

Το μουσείο πρέπει και δεν πρέπει να αλλάζει

Την περίοδο της πανδημίας, το Ρωσικό Μουσείο κατόρθωσε να ανέβει στο παγκόσμιο τοπ επισκεψιμότητας. Ο διευθυντής του, Βλαντίμιρ Γκούσεβ, εξηγεί πώς πέτυχε ένα τέτοιο αποτέλεσμα

Από τη Νατάλια Σκουριόνοκ

 

Σχεδόν 25 εκατομμύρια θεατές online-μεταδόσεων, επισκέπτες στα κοινωνικά δίκτυα και στην ιστοσελίδα: με αυτόν τον εντυπωσιακό απολογισμό, το Κρατικό Ρωσικό Μουσείο πέρασε το επώδυνο 2020, λαμβάνοντας την πρώτη θέση σε επισκεψιμότητα ανάμεσα στα μουσεία της Ρωσίας, σύμφωνα με την ετήσια διεθνή κατάταξη του The Art Newspaper. Πραγματοποιήθηκαν δεκάδες εκθέσεις εντός και εκτός της χώρας, ενώ στηρίχθηκε η λειτουργία των εκατοντάδων ψηφιακών και διά ζώσης παραρτημάτων του μουσείου σε όλο τον κόσμο.

 

Πώς επιβίωσε το Ρωσικό Μουσείο στην πανδημία; Έχετε υπολογίσει τις ζημιές;

Δεν έχουμε ξεπεράσει ακόμα την πανδημία, δυστυχώς. Είχαμε, σαφώς, σοβαρές οικονομικές απώλειες, αλλά τα μέτρα που λάβαμε και το σύστημα επικοινωνίας με τους επισκέπτες έδωσαν τη δυνατότητα στο Ρωσικό Μουσείο για πρώτη φορά να πετύχει την κορυφαία θέση σε επισκεψιμότητα μεταξύ των μουσείων της Ρωσίας, που εντάσσονται στην παγκόσμια τοπ-λίστα.

 

Πώς το καταφέρατε; Θέλετε να αποκαλύψτε το μυστικό σας;

Χάρη στο συνολικό έργο μας των τελευταίων ετών, ήμασταν προετοιμασμένοι για μια τέτοια απρόσμενη κατάσταση και δεν αναγκαστήκαμε στην αρχή της πανδημίας να δημιουργήσουμε ένα σύστημα «online μουσείου» από το μηδέν: Στα 18 χρόνια λειτουργίας του πρότζεκτ «Το Ρωσικό Μουσείο: Ψηφιακό Παράρτημα», είχαμε δημιουργήσει, κυριολεκτικά, εκατοντάδες παραρτήματα σε διάφορα μέρη της χώρας, αλλά και στο εξωτερικό. Ναι, το ποσοστό των φυσικών επισκεπτών το 2020 έπεσε κατά 50%, όμως στο διαδίκτυο είχαμε ένα πραγματικό «μπαμ». Το κοινό των online-μεταδόσεων του Ρωσικού Μουσείου έφθασε τα 20 εκατομμύρια, ενώ 4 εκατομμύρια φιλότεχνοι επισκέφτηκαν την ιστοσελίδα μας. Αυτός είναι ο απολογισμός των δικτυακών επισκεπτών των ψηφιακών παραρτημάτων, της ιστοσελίδας, των κοινωνικών δικτύων καθώς και των επισκεπτών διά ζώσης.

 

Θεωρείτε ισότιμες τις διά ζώσης με τις διαδικτυακές επισκέψεις;

Δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε αυτούς τους αριθμούς. Είμαι πεπεισμένος ότι κάθε online-επίσκεψη αυξάνει το ενδιαφέρον για το ζωντανό μουσείο. Τεράστιο ενδιαφέρον έχουν οι εμπεριστατωμένες πληροφορίες που συνοδεύουν όλες τις εκθέσεις μας – μόνο τον περασμένο χρόνο παρουσιάσαμε 60 εκθέσεις στο μουσείο μας, σε όλη τη Ρωσία και στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένης και της Μάλαγας στην Ισπανία. Πρόσφατα, κατόπιν αιτήματος του δημάρχου της Μάλαγας, η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ μας παρατάθηκε έως το έτος 2035.

 

Το Ρωσικό Μουσείο διατηρεί κάποιες ιδιαίτερες σχέσεις με τη Μάλαγα;

Ανοίξαμε το παράρτημά μας στη Μάλαγα πριν από έξι χρόνια και σχεδόν άμεσα αυτό μπήκε στη πρώτη δεκάδα των καλύτερων μουσείων της Ισπανίας, σε δυναμική ανάπτυξής. Παρεμπιπτόντως, η τελετή των εγκαινίων έγινε την ίδια μέρα με το παράρτημα του Centre Pompidou. Οι ντόπιοι δημοσιογράφοι μάς έλεγαν ειρωνικά: «Αποκλείεται να αντέξετε τέτοιον ανταγωνισμό». Σήμερα, όμως, το δικό μας παράρτημα ξεπερνά δύο φορές σε επισκεψιμότητα το παράρτημα του Centre Pompidou – ξεπερνά ακόμα και το Μουσείο Πικάσο στη Μάλαγα!

 

Το Ρωσικό Μουσείο έχει τις περισσότερες αντιπροσωπεύσεις συγκριτικά με κάθε άλλο μουσείο της Ρωσίας. Έχετε παραρτήματά και πολιτιστικά κέντρα σε κάθε περιοχή;

Από το 2003 έχουν δημιουργηθεί 245 ψηφιακές αντιπροσωπεύσεις του Ρωσικού Μουσείου, 198 στη Ρωσία και 47 σε άλλες χώρες. Επίσης σε πόλεις όπως οι Καζάν, Μούρμανσκ, Σαράνσκ, Γιαροσλάβλ λειτουργούν πολιτιστικά εκθεσιακά κέντρα με τη στήριξή μας. Βραχυπρόθεσμα θα δημιουργήσουμε παραρτήματα με φυσική παρουσία και σε άλλες πόλεις.

 

Πώς διαμορφώνεται η ροή των επισκεπτών σας; Υπάρχουν κάποιες στρατηγικά σημαντικές ομάδες: Ρώσοι πολίτες, αλλοδαποί, κάτοικοι της Αγίας Πετρούπολης;

Κατά κανόνα, όλα εξαρτώνται από τη διαμόρφωση της τουριστικής ροής στην ίδια την Αγία Πετρούπολη. Συνήθως, οι τουρίστες από το εξωτερικό αποτελούν το ένα τρίτο των επισκεπτών και οι υπόλοιποι είναι Ρώσοι πολίτες (οι οποίοι τον τελευταίο καιρό έρχονται συχνότερα στην Αγία Πετρούπολη και επισκέπτονται τα μουσεία).

 

Κατά πόσον ο συνολικός προϋπολογισμός του μουσείου εξαρτάται από τον αριθμό των πωληθέντων εισιτηρίων;

Περίπου 40% των εσόδων τα κερδίζουμε μόνοι μας. Δεν είναι μόνο η πώληση των εισιτηρίων, αλλά και η επικοινωνία με τους χορηγούς.

 

Το Κρατικό Ρωσικό Μουσείο Φωτογραφία: Κρατικό Ρωσικό Μουσείο

 

Υπάρχει Εποπτικό Συμβούλιο του μουσείου, κάποιοι μαικήνες; Πώς λειτουργεί αυτός ο θεσμός;

Ναι, έχουμε Εποπτικό Συμβούλιο και το ίδρυμα «Οι Φίλοι του Ρωσικού Μουσείου», του οποίου ηγείται ο Βλαντίμιρ Γεβτουσένκοβ. Μερικά από τα μέλη του είναι ο Λεονίντ Μικελσόν, ο Ανδρέι Κόστιν, ο Αλεκσέι Μορντασόβ, Βαγκίτ Αλεκπέροβ και άλλοι. Στην τελευταία συνέλευση του Συμβουλίου, στα τέλη Απριλίου, παραμονές της 125ης επετείου από την ίδρυση του Ρωσικού Μουσείου, η πρόταση για δημιουργία παραρτήματος στο Κογκαλίμ έλαβε την υποστήριξη της κυβέρνησης και του Υπουργείου Πολιτισμού. Την ανέγερση του συγκροτήματος αναλαμβάνει η εταιρεία «Λουκόιλ», ενώ εμείς θα εξασφαλίσουμε τη μουσειακή λειτουργία του παραρτήματος. Θα λειτουργούμε, όπως στην Ισπανία, δηλαδή μία μεγάλη έκθεση και τρεις-τέσσερις μικρότερες κάθε χρόνο. Σχεδιάζουμε επίσης παιδικά και ψυχαγωγικά προγράμματα. Παρεμπιπτόντως, στο εκθεσιακό μας κέντρο του Κογκαλίμ μέχρι πρόσφατα λειτουργούσε η έκθεση έργων από την περίφημη συλλογή του Βασίλι Κόκορεβ, η οποία αποτέλεσε τη βάση για το δημιουργία του Ρωσικού Μουσείου, ενώ ο ίδιος ο Κόκορεβ είναι σημαίνον πρόσωπο για τη «Λουκόιλ», καθώς εκείνος ξεκίνησε την εξόρυξη και τη διύλιση πετρελαίου στη Ρωσία. Τώρα εμείς στέλνουμε στο Κογκαλίμ πίνακες των «Περεντβίζνικι» (ζωγράφων της Ομάδας «Περιπλανόμενοι»).

 

Η ιστορία με την κατασκευή του παραρτήματος του Ρωσικού Μουσείου στο Κέμεροβο συνεχίζεται ήδη αρκετά χρόνια. Τι γίνεται εκεί τώρα;

Τρία χρόνια διαρκεί η εκπόνηση των σχεδίων, αυτήν τη στιγμή προέκυψαν κάποια καινούργια προβλήματα με τους σχεδιαστές. Η διαδικασία εποπτεύεται από το προεδρικό ίδρυμα «Εθνική Πολιτισμική Κληρονομιά», το οποίο και χρηματοδοτεί την κατασκευή του συγκροτήματος.

 

Οι εκθέσεις του Ρωσικού Μουσείου είναι συνήθως πολύ παραδοσιακές στον τρόπο προβολής τους. Είναι αρχή σας να μην καλείτε εξωτερικούς συνεργάτες –σχεδιαστές, αρχιτέκτονες, επιμελητές εκθέσεων– για τα εκθεσιακά σας πρότζεκτ;

Μας αρκούν οι εσωτερικοί ειδικοί συνεργάτες και οι θεατές ψηφίζουν υπέρ του έργου τους με την παρουσία τους. Την παρούσα περίοδο, το κράτος δεν χρηματοδοτεί τα εκθεσιακά πρότζεκτ μας, μόνοι μας αναζητούμε τους πόρους. Τα τελευταία χρόνια, όπως καταλαβαίνετε, δεν είναι και τα καλύτερα για τους χορηγούς. Συνεπώς, με την πρόσκληση επώνυμων σχεδιαστών ή αρχιτεκτόνων, το πρότζεκτ μπορεί να παραμείνει ανολοκλήρωτο. Αυτό σημαίνει πολύ μεγαλύτερη απώλεια για την υπόληψή μας, παρά τις αξιώσεις περί του παραδοσιακού design των εκθέσεών μας.

 

Του χρόνου θα συμπληρωθούν δέκα χρόνια από την ολοκλήρωση της ανάπλασης του Θερινού Κήπου στην Αγία Πετρούπολη, ο οποίος υπάγεται στην αρμοδιότητα του μουσείου σας. Είστε ευχαριστημένοι με το αποτέλεσμα;

Με χαροποιεί η σημερινή κατάσταση του Θερινού Κήπου: οι θάμνοι φούντωσαν, τα φυλλώματα των δένδρων άπλωσαν, πολλαπλασιάστηκαν τα μικρά πτηνά, κάτι που έχουμε να δούμε πολύ καιρό. Προφανώς, έχουμε κάνει αρκετές ανανεώσεις –ήταν στους στόχους της ανάπλασης– όμως δεν προξενήσαμε ζημιά. Το σχέδιο ανάπλασης του κήπου εκπονήθηκε και πραγματοποιήθηκε υπό την αυστηρή επιτήρηση της Επιτροπής για τον Κρατικό Έλεγχο, την Αξιοποίηση και την Προστασία των Ιστορικών και Πολιτιστικών Μνημείων.

 

Η είσοδος θα είναι με πληρωμή;

Κάτι τέτοιο δεν είναι στα σχέδιά μας!

 

Πρόσφατα παρουσιάσατε τις αίθουσες του Κάστρου του Αγίου Μιχαήλ (στην Αγία Πετρούπολη) μετά την αποκατάστασή τους. Πόσο δύσκολη ήταν αυτή, δεδομένης της άσχημης κατάστασης του κτιρίου;

Κατ’ αρχάς, ήταν συναρπαστικά! Η αποκάλυψη των παλατιών είναι συνάμα και φανέρωση των ελάχιστα γνωστών σελίδων της ιστορίας, της τύχης των ενοίκων και των κατόχων τους. Το κάστρο πραγματικά βρισκόταν σε τραγική κατάσταση. Η αναπαλαίωση των κύριων αιθουσών διήρκησε σχεδόν 25 χρόνια και τώρα, επιτέλους, τελειώνει. Μας παρέδωσαν το Κάστρο του Αγίου Μιχαήλ στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, όμως τα πάντα είχαν παγώσει εξαιτίας έλλειψης κονδυλίων, παρόλο που τα δικαιολογητικά έγγραφα ήταν έτοιμα προ καιρού. Με εντολή του Ρώσου Προέδρου, στα τέλη του 2019, μας διατέθηκαν, τελικά, κονδύλια και κατά τη διάρκεια του έτους πανδημίας εμείς πραγματοποιήσαμε την αναπαλαίωση. Και εμείς οι ίδιοι δεν μπορούμε να πιστέψουμε πως άλλαξαν τα πάντα! Συνολικά απομένουν να αποκατασταθούν περίπου 10% των εσωτερικών χώρων.

 

Πώς βλέπετε το μέλλον του Ρωσικού Μουσείου; Ο κόσμος γύρω μας αλλάζει ραγδαία – το μουσείο σας είναι έτοιμο για αλλαγές;

Το μουσείο πρέπει να αλλάζει – και το μουσείο δεν πρέπει να αλλάζει. Ανάμεσα σε αυτές τις έννοιες πρέπει να αναζητούμε και να βρίσκουμε ισορροπία. Ναι, σήμερα στη ζωή μας παίζουν τεράστιο ρόλο οι ψηφιακές τεχνολογίες, αλλά αυτές δεν πρέπει και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το πραγματικό μουσείο. Αν, φυσικά, δεν θα προκύψουν κάποιες παθολογικές εξελίξεις στη φύση του ανθρώπου. Το μουσείο πρέπει να παραμένει μουσείο, όπου τα εκθέματα προβάλλονται σε συνηθισμένες θέσεις και όπου οι επισκέπτες μπορούν να φέρουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Αναγκαζόμουν να λογομαχήσω με εκείνους που απαιτούσαν τα μουσεία να παρέχουν υπηρεσίες και να μετατρέπονται σε πάρκα αναψυχής. Ίσως θα έρθει άλλος διευθυντής και όλα θα αλλάξουν, εγώ όμως παραμένω στις θέσεις μου: το μουσείο πρέπει να διατηρήσει τον αρχικό του προορισμό – να συλλέγει, να διαφυλάσσει, να μελετά και να παρουσιάζει.

 

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο τεύχος αρ. 93 του The Art Newspaper Russia

 

TAGS