Η Jessica Morgan, επιμελήτρια της έκθεσης της Katharina Fritch στη Συλλογή Οικονόμου Φωτογραφία: Gabriela Herman

Τα πολύχρωμα, ονειρικά γλυπτά της Katharina Fritsch στην Αθήνα

Λίγο μετά τη βράβευση της Γερμανίδας γλύπτριας στην Μπιενάλε της Βενετίας, η επιμελήτρια της έκθεσης, Jessica Morgan, στη Συλλογή Οικονόμου μιλά για το έργο.

 

Για όσους γνωρίζουν το έργο της Katharina Fritsch, η παρουσίαση ενός ελέφαντα – σε φυσικές διαστάσεις – στις αίθουσες του Giardini στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας δεν αποτέλεσε έκπληξη. Ωστόσο, όλοι, γνώστες ή μη, έμειναν έκθαμβοι από τη ρεαλιστικότητα και την αμεσότητα του έργου, που, αν μη τι άλλο, προκάλεσε τη λογική και το συναίσθημα τους και το έκανε να χαραχτεί στη μνήμη τους. Οι εντυπώσεις αυτές και η βράβευση της καλλιτέχνιδος στη μεγάλη διοργάνωση καθιστά την πρώτη παρουσίαση του έργου της εικαστικού στην Ελλάδα – στο χώρο της Συλλογής Οικονόμου- μία από τις κεντρικές εκθέσεις του καλοκαιριού. 

Τα γλυπτά της Fritsch ισορροπούν μεταξύ προσφιλούς και ανοίκειου. Ανακινούν βαθιά ριζωμένα όνειρα και εφιάλτες, ενώ ξυπνούν παιδικές μνήμες παραμυθιών, ιστοριών και μύθων. «Σκέφτομαι σε εικόνες» έχει δηλώσει η ίδια. Και ίσως αυτή της η παραδοχή να εξηγεί, έστω εν μέρει, την ιδιαίτερη έμφαση που η ίδια δίνει στη θεατρική και μυθολογική πτυχή των αντικειμένων. Η Jessica Morgan αναφέρει πως «τα έργα της Fritsch συγκεντρώνουν εικόνες, οι οποίες εμπνέονται από συναισθήματα, αναμνήσεις, ιστορίες και εμπειρίες, ενώ επικρατούν ορισμένα θέματα και τυπολογίες που μιλούν σε πολλούς ή στους περισσότερους από εμάς: από ανθρώπινα αρχέτυπα και ζώα μέχρι σύμβολα ζωής και θανάτου».  

Οι καρδιές, οι σταυροί, τα κρανία, και τα ζώα χρησιμοποιούνται ως λογοπαίγνια στις φαντασιώσεις και τις εικόνες που όλοι μοιραζόμαστε, αλλά μεταμορφώνονται μέσω του χρώματος και του υλικού σε αντικείμενα μυστηριώδη και ανοιχτά σε ερμηνεία: λανθάνουσες έννοιες αναπαρίστανται σε πρωταρχικές μορφές. Το έργο της έχει συχνά θρησκευτικές ή οιονεί πνευματικές προεκτάσεις και είναι βαθιά ψυχολογικό, σαν να προσπαθεί να εικονοποιήσει βαθύτερους φόβους μας που έχουν τις ρίζες τους στον μύθο, την θρησκεία την πολιτιστική ιστορία και την καθημερινότητα.  

Από την άλλη, η υλοποίηση φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα την καλλιτέχνιδα και να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ερμηνείας του έργου. Η σαφήνεια, η λιτότητα και η ακρίβεια των μορφών της Fritsch έχει την τελειότητα του βιομηχανικού φινιρίσματος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή η τελειότητα παραπέμπει ακόμα και στα readymades των ντανταϊστών. Όμως, το ενδιαφέρον είναι ότι το φινίρισμα αυτό είναι αποτέλεσμα μίας παραδοσιακής, «χειρωνακτικής» πρακτικής στη γλυπτική. «Οι αναφορές της Fritsch καλύπτουν πολλούς αιώνες. Θα έλεγα ότι η μεσαιωνική εικονογραφία είναι τόσο σημαντική για εκείνη όσο και ο σύγχρονος πολιτισμός, ίσως και περισσότερο. Όσον αφορά την κατασκευή και την παραγωγή, η δουλειά της γεφυρώνει την παραδοσιακή διαδικασία διαμόρφωσης με τις νέες διαδικασίες και τα υλικά κατασκευής» υποστηρίζει η Morgan. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η Fritsch διαμορφώνει κάθε έργο χειρωνακτικά, στην συνέχεια το μεταφέρει σε γύψο, το επανακατεργάζεται και στη συνέχεια το χυτεύει σε πολυεστέρα. Η πολυεστερική φόρμα είναι φινιρισμένη με ματ χρώμα, που απορροφά το φως, δίνοντας στην επιφάνεια του γλυπτού μία παιγνιώδη, άυλη ποιότητα. 

 

Katharina Fritch, Octopus, 2006/2009 © Katharina Fritch /VG Bild-Kunst, Βόννη ©OSDEETE, Αθήνα 2022 Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδος και Matthew Marks Gallery Φωτογραφία: Ivo Faber

 

Ωστόσο, παρά την εικαστική αξία του έργου του, το γεγονός ότι η Fritsch ξεκίνησε να δημιουργεί πριν από σχεδόν σαράντα χρόνια εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη σύγχρονη ερμηνεία των γλυπτών της. Πολύ εύστοχα η Morgan, υπογραμμίζοντας τη διαχρονικότητα και διατοπικότητα του έργου, αναφέρει πως «Το έργο της βασίζεται σε μια ισχυρή απλότητα για να δημιουργήσει μια εικονογραφία για τη δική μας εποχή. Χρόνο με τον χρόνο το “σύμπαν των μορφών” της διευρύνεται και ενώ η πολιτιστική σημασία και η ερμηνεία των μορφών αναμφίβολα αλλάζει, ο χρόνος παίζει λιγότερο σημαντικό ρόλο”.  

Έτσι, η έκθεση της εικαστικού στη Συλλογή Οικονόμου προσθέτει ακόμα ένα επίπεδο ερμηνείας στη δουλειά της. Σύμφωνα με τη Morgan η ύπαρξη στην Ελλάδα μίας πλούσιας ιστορίας απεικονιστικής γλυπτικής, μυθολογίας και αφήγησης αποτελεί παράγοντα ύψιστης σημασίας για την ανάγνωση των γλυπτών της Fritsch. Συνεπώς, ο διάλογος των παλαιότερων και των νέων έργων που θα παρουσιαστούν αποκτά μια μοναδική διάσταση στενά συνδεδεμένη με το ελληνικό συγκείμενο. Άλλωστε όπως έχει πει η ίδια η εικαστικός «Ποτέ δεν βλέπω μία έκθεση απλώς ως μία ακολουθία έργων, αλλά πάντα ως σύνολο, στη “μεγάλη του εικόνα”». Και αυτή ακριβώς είναι η προσέγγισή της στη συγκεκριμένη έκθεση, όπως δήλωσε η επιμελήτρια. “Κάθε έργο της έκθεσης έχει επιλεγεί για να νοηματοδοτήσει το περιβάλλον στο οποίο εκτίθεται”. 

Φαίνεται πως η Fritsch ανήκει στις περιπτώσεις των καλλιτεχνών που επιμελούνται οι ίδιοι τις εκθέσεις τους. Τότε, θα αναρωτηθεί εύλογα κάποιος, ποιος είναι ο ρόλος του επιμελητή; Σχετικά η Morgan απαντά «Η Fritsch είναι μια εξαιρετική δημιουργός εκθέσεων και ο συνδυασμός των επιλεγμένων έργων και των μορφών της είναι αναπόσπαστο μέρος της σκέψης της. Ως επιμελήτρια, σε αυτήν την περίπτωση, ο ρόλος μου ήταν ίσως να ερμηνεύσω το χώρο και το συγκείμενο σε σχέση με το έργο, παρά να επιλέξω τα έργα». Σίγουρα ο ρόλος του επιμελητή είναι πολύπλευρος και στη συγκεκριμένη περίπτωση η Morgan λειτούργησε ρυθμιστικά, πέραν της θεωρητικής πλαισίωσης της έκθεσης και της δημιουργίας του καταλόγου. Ερωτώμενη για τη διετή καθυστέρηση της πραγματοποίησης της έκθεσης, λόγω της πανδημίας, η επιμελήτρια ανέφερε πως δεν υπήρξαν ιδιαίτερες αλλαγές στο σχεδιασμό, αλλά η καθυστέρηση αυτή ήταν μάλλον ένα πλεονέκτημα, τόσο για την ίδια όσο και την εικαστικό, που κατάφερε να ολοκληρώσει κάποια νέα έργα. 

Είτε πρόκειται για έναν πράσινο ελέφαντα, είτε για ένα μπλε κόκορα, είτε για ένα πορτοκαλί χταπόδι, τα έργα της Katharina Fritsch αποτελούν αινίγματα και παίζουν με την αντίληψη των θεατών, όπως αινιγματική και ακατανόητη είναι η ζωή, σύμφωνα με την ίδια. Πολύ εύστοχα λοιπόν η Jessica Morgan επισημαίνει πως «Η Fritsch αγγίζει προσεκτικά την κοινή μας ψυχή!» 

 

ΚΑΤΗΑRINA FRITSCH. ΣΥΛΛΟΓΗ ΓΙΩΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. ΑΠΟ 18/6 – ΜΑΡΤΙΟΣ 2023 

 

Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στο τεύχος 7 της The Art Newspaper Greece

 

TAGS