Σοφία Χανδακά Photo: Andreas Shoinas

Σοφία Χανδακά: «Τα μουσεία μετατοπίζουν το ενδιαφέρον από τα αντικείμενα στους ανθρώπους»

Η  Συντονίστρια του Διεθνούς Συνεδρίου CoMuseum που ξεκινάει σήμερα 1 Δεκεμβρίου, μας δίνει την φιλοσοφία και την ταυτότητα της φετινής διοργάνωσης.

 Στην 11η διοργάνωση του το CoMuseum λόγω των περιστάσεων θα διεξαχθεί διαδικτυακά, με ένα ιδιαίτερα πλούσιο όμως πρόγραμμα το οποίο, υπό τον γενικό τίτλο «(Επανα)Προσδιορίζοντας το μουσείο του αύριο» περιλαμβάνει πάνω από 45 ομιλητές καθώς μια σειρά από ενδιαφέροντα εργαστήρια που διερευνούν τη σχέση των μουσείων με την κλιματική αλλαγή, την οικονομία, την εκπαίδευση αλλά και τις κρίσεις σαν και αυτή που βιώνουμε τα δυο τελευταία χρόνια. Η γενική συντονίστρια του CoMuseum και Επιμελήτρια Πολιτισμών του Κόσμου στο Μουσείο Μπενάκη μας δίνει τις φετινές κατευθύνσεις και τα highlights του τριημέρου.

 

Ποια πιστεύετε ότι θα είναι η επόμενη μέρα για τα μουσεία;

Τα μουσεία είναι αξιόπιστοι θεσμοί, με μακροχρόνια παρουσία και δυνατότητα να απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Με αυτά τα εφόδια θα πορευθούν και στο μέλλον. Μέσα από τους τίτλους των φετινών παρουσιάσεων, μπορεί κανείς να αντιληφθεί την προοπτική που έχουν τα μουσεία, ως «δυνάμεις του καλού», με τα λόγια του Richard Sandell, να συμβάλουν σε καίρια ζητήματα που απασχολούν τον πλανήτη: την προστασία του περιβάλλοντος και τη μείωση των διακρίσεων μέσα από την καλλιέργεια αντιλήψεων για την ισότητα, τη διαφορετικότητα και τη συμπερίληψη. Η δύναμή τους έγκειται στη δυνατότητά τους να λειτουργούν ως φορείς, όχι απλώς ως θεματοφύλακες: φορείς αλλαγής, ανάπτυξης, δημοκρατίας, πολιτισμού˙ ως φορείς πολιτιστικής κληρονομιάς και πολιτιστικής δημιουργίας. Το στοίχημα είναι να κρατήσουν αυτή τη μοναδικότητα, την αξιοπιστία και τη μακροβιότητα ενεργή και να την εμπλουτίζουν διαρκώς με νέες έννοιες, γνώσεις, ερμηνείες και φωνές.

 

Ποιος είναι ο ρόλος που καλούνται να παίξουν στο μέλλον και γιατί θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους;  

Η μεγάλη αλλαγή που βιώνουν διεθνώς τα μουσεία έγκειται στη μετατόπιση του ενδιαφέροντος σήμερα από τα αντικείμενα στους ανθρώπους. Κάτι τέτοιο δεν γίνεται, βέβαια, από τη μια μέρα στην άλλη,  είναι μια συνεχής διαδικασία, διότι τα μουσεία, ανεξαρτήτως περιεχομένου, αφηγούνται ιστορίες. Αυτό, λοιπόν, που θα επηρεάσει το μέλλον τους είναι το πώς θα επιλέξουν να σχετιστούν με την ιστορία του 21ου αιώνα.

Το CoMuseum 2021 διερευνά τον επαναπροσδιορισμό της θέσης των μουσείων ώστε να είναι έτοιμα να αναλάβουν τον νέο τους ρόλο, μέσω μιας ανθρωποκεντρικής και βιώσιμης προσέγγισης με νέα εργαλεία, δεξιότητες και μοντέλα ηγεσίας. Ένα από τα πολλά ζητήματα που θα καθορίσουν το μέλλον των μουσείων είναι οι άνθρωποί τους. Όπως αλλάζουν οι ισορροπίες του πλανήτη, έτσι και οι νέοι «ηγέτες» στον χώρο του πολιτισμού προέρχονται από πολύ διαφορετικά περιβάλλοντα, με καταβολές, κατάρτιση και εμπειρία πέραν των παραδοσιακών επαγγελμάτων του πολιτισμού. Ίσως η συνεργασία με μεγαλύτερη ποικιλία ανθρώπων, εκπροσώπων διαφορετικών κοινοτήτων, πιστεύω και καταβολών, να βοηθήσει τα μουσεία στην πολυπόθητη συνάφεια που αναζητούν να έχουν με την κοινωνία μέσα από τις δράσεις τους.

 

Μπορείτε να μας συνοψίσετε τις θεματικές του προγράμματος του συνεδρίου;  

Στις θεματικές του CoMuseum 2021 περιλαμβάνονται ο κοινωνικός αντίκτυπος των πολιτιστικών οργανισμών, ο ρόλος του μουσείου στην κλιματική κρίση, η βιωσιμότητα και οι ψηφιακές στρατηγικές, το μέλλον του περιεχομένου των μουσείων σε σχέση με τις συλλογές, την επιμέλεια και την αφήγηση. Οι παραπάνω θεματικές λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία και τροφοδοτούν τις συζητήσεις γύρω από το μέλλον των μουσείων.

Με το βλέμμα στο μέλλον των μουσείων, αφότου ξεκινήσαμε αυτή τη συνεργασία το 2011, οι τρεις εταίροι του CoMuseum, το Μουσείο Μπενάκη, η Πρεσβεία των ΗΠΑ και το British Council, επιδιώξαμε να δημιουργήσουμε ένα ασφαλές περιβάλλον, ένα ομότιμο (peer-to-peer) δίκτυο ανταλλαγής πρακτικών και γνώσης, που να στηρίζει τα μουσεία ώστε να ανταποκριθούν στις αλλαγές, ενδυναμώνοντας έτσι το οικοσύστημα των επαγγελματιών των μουσείων, αρχικά της Ελλάδας.

Το φετινό CoMuseum, στην 11η κατά σειρά διοργάνωση, σε συνεργασία με τη Βρετανική Πρεσβεία στην Αθήνα και το Polyeco Contemporary Art Initiative, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, του Δήμου Αθηναίων και του ICOM Ελλάδος, και με παγκόσμια απήχηση, δίνει ακόμα περισσότερο βάρος στην υποστήριξη των ανθρώπων των μουσείων να ανταποκριθούν στις αλλαγές, να επανεκτιμήσουν τη θέση τους στον κόσμο, χωρίς να αφήσουν κάποι@ πίσω, με τις αξίες της ετερότητας, της ισότητας και της ένταξης στο κέντρο της στρατηγικής τους, και να συνεχίσουν να επιδεικνύουν τον ρόλο τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη σε μια περίοδο ανάκαμψης, αποκατάστασης και ανασυγκρότησης.

Zandra Yeaman, Lucia Pietroiousti, Patricia Rahemipour

 

Θα μας συστήσετε κάποιους από τους φετινούς ομιλητές; 

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή το CoMuseum μάς γεμίζει αισιοδοξία και όμορφες ιδέες για τις δυνατότητες των μουσείων και τις δεξιότητες των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτά.  Η ψηφιακή εκδοχή τους CoMuseum 2021 μάς έδωσε την ευκαιρία να φιλοξενήσουμε πάνω από 45 εξαιρετικούς ομιλητές από την Ελλάδα, τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, την Ιρλανδία, τη Ρουμανία και τη Γερμανία. Κάθε μία και κάθε ένας ανταποκρίνεται στις θεματικές προσκομίζοντας παραδείγματα από τον τομέα και τον τόπο του, με γνώμονα τη συνεργασία ως εργαλείο ανάπτυξης, καινοτομίας και ως κοινό αγαθό.

Κάθε ένας από τους ομιλητές έχει να αναδείξει την πολυπλοκότητα και την ευκινησία των μουσείων, καθώς και την ανταπόκρισή τους στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Από την ακτιβίστρια Zandra Yeaman, Επιμελήτρια του έργου Discomfort, στο Μουσείο Hunterian του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης, η οποία προβάλλει τα δύσκολα ζητήματα και νοήματα που θέτουν οι συλλογές  και τα οποία μπορεί να φέρουν αμηχανία στον αποδέκτη, έως τον Will Cary, που διαχειρίζεται τον σχεδιασμό επιχειρηματικότητας του Barnes Foundation στις ΗΠΑ· από την ομάδα Measurement of Museum Impact από την Γιούτα των ΗΠΑ, που σχεδιάζει ένα μοντέλο μέτρησης του κοινωνικού αντικτύπου των μουσείων, μέχρι την Patricia Rahemipour, η οποία ηγείται του Ινστιτούτου Μουσειακής Έρευνας στο Βερολίνο που εκπονεί έρευνες και παράγει στατιστικά στοιχεία για πάνω από 6.000 μουσεία της Γερμανίας˙ από τον καθηγητή Μουσειολογίας, Richard Sandell, συγγραφέα του βιβλίου «Museum Activism», μέχρι τις πρωτοπόρες επιμελήτριες σύγχρονης τέχνης, Κατερίνα Γρέγου, καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Αθήνας, και Lucia Pietroiousti, ιδρύτρια του Κέντρου Γενικής Οικολογίας των Serpentine Galleries του Λονδίνου. Παράλληλα, καλλιτέχνες, όπως ο Asad Raza και ο Χριστόδουλος Παναγιώτου σε διάλογο με την επιμελήτρια Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης του Μουσείου Μπενάκη, Πολύνα Κοσμαδάκη συζητούν το μέλλον του περιεχομένου των μουσείων.

Οι συνεργασίες είναι η λέξη κλειδί του CoMuseum ‒εμπεριέχεται και στο όνομά του άλλωστε‒, επειδή πιστεύουμε ότι τέτοιες συνάψεις αποτελούν το μέλλον των μουσείων. Σε πολλά από τα πάνελ συζητείται ακριβώς αυτό, είτε σε σχέση με την κοινωνική δικαιοσύνη, είτε αφορά το πράσινο και την καινοτομία, είτε αφορά τις κοινότητες, είτε τα δίκτυα επαγγελματιών μουσείων.

Τέλος, χαρακτηριστικό του CoMuseum είναι ότι και οι χορηγοί και υποστηρικτές  συμβάλλουν με περιεχόμενο στο Συνέδριο. Η Microsoft, για τρίτη συνεχή χρονιά με την Catherine Devine, Διευθύντρια Στρατηγικού Σχεδιασμού για Βιβλιοθήκες και Μουσεία θα αναδείξει τα ψηφιακά περιβάλλοντα στον 21ο αιώνα, ενώ με την ομάδα εργασίας του έργου θα μας παρουσιάσει τη διαδραστική εφαρμογή της Microsoft στην Αρχαία Ολυμπία. H Θάλεια Τσαλκιτζή, Διευθύντρια του τμήματος Λύσεις για τον Πολιτισμό, Uni Systems S.M.S.A, θα παρουσιάσει σε εργαστήριο «Το Μουσείο στο Σχολείο», ή αλλιώς Museotek, ένα πιλοτικό πρόγραμμα που συνδέει το μουσείο με την σχολική τάξη, στο οποίο συμμετέχει και το Μουσείο Μπενάκη.

Κάθε μια από τις ομιλήτριες και κάθε ένας από τους ομιλητές πρεσβεύει κάτι τόσο διαφορετικό, όλοι μαζί συνθέτουν τον πλούτο των δυνατοτήτων, των δράσεων και της σημασίας της παρουσίας των μουσείων στη ζωή μας και στο μέλλον του πλανήτη.

 

Το CoMuseum διοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη, η Πρεσβεία των Η.Π.Α. στην Ελλάδα και το British Council και διαρκεί από την 1η έως τις 3 Δεκεμβρίου. Μπείτε στο www.thecomuseum.org για να κάνετε την εγγραφή σας.

 

TAGS