Nike Savvas, 2019. Te Papa Museum of New Zealand. Photo by Jack Fisher

Nike Savvas: Η εμπειρία της ζωγραφικής στο χώρο

Μία συζήτηση με την Νike Savvas στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Η Τέχνη στην Δημόσια Σφαίρα» που διοργάνωσε η Art Newspaper Greece.

Η πρώτη εντύπωση που αποκομίζει κανείς από τις εικόνες των έργων της Nike Savvas είναι μία χρωματική έκρηξη στο χώρο αποτελούμενη από γεωμετρικές φόρμες που συντάσσονται δομικά και δημιουργούν περιβάλλοντα στον χώρο προσκαλώντας τον θεατή να διεισδύσει σε αυτά και να αποκομίσει μία εμπειρία σωματική και οπτική. Γνωστή για τις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις στον δημόσιο χώρο – όπως για το South Bank Centre του Λονδίνου το 2019 – αλλά καλλιτέχνης με ένα ευρύ φάσμα έργων (όπως βίντεο, γλυπτική, εγκαταστάσεις) η ελληνο-κυπριακής καταγωγής καλλιτέχνης που έχει ως έδρα της την Αυστραλία, βρέθηκε στην Αθήνα ως ομιλήτρια στην εκδήλωση «Η Τέχνη στην Δημόσια Σφαίρα» που διοργάνωσε το Art Newspaper Greece πριν λίγες μέρες στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Την καλλιτέχνη απασχολούν η ενεργοποίηση των αισθήσεων, ο χώρος, η σωματικότητα, η μνήμη, οι ταυτότητες, η σχέση της υψηλής τέχνης με την μαζική κουλτούρα, η υλικότητα του έργου αλλά και η εννοιολογική του πτυχή. Κατά κάποιον τρόπο κάτω από το έργο της, επιθυμεί να χωρέσει πολλές διαφορετικές έννοιες που απασχολούν την σύγχρονη τέχνη.

Η ίδια έχει αναφερθεί στα έργα της – είτε αυτά είναι αντικείμενα-γλυπτά είτε εγκαταστάσεις και περιβάλλοντα ως μία προέκταση της ζωγραφικής ενώ η δουλειά της έχει χαρακτηριστεί και ως ένας συνδυασμός σύγχρονου πουαντιγισμού με στοιχεία της κινητικής τέχνης και της Όπ Αρτ, έργα που στοχεύουν να μιλήσουν κατευθείαν στις αισθήσεις και με αυτή την έννοια είναι προσβάσιμα και «δημοκρατικά». Η ζωγραφική είναι το σημείο αφετηρίας: «Η ζωγραφική δεν είναι πλέον δεσμευμένη από την ιστορική παράδοση και την  λικότητα. Σήμερα η ζωγραφική δεν ταξινομείται με κριτήριο τα υλικά που χρησιμοποιεί. Το ζήτημα είναι πόσο μπορεί κανείς να εξωθήσει τα όρια της ζωγραφικής ώστε το αποτέλεσμα να παραμένει ζωγραφική; Αυτό είναι ένα ζητούμενο από την εποχή του Duchamp ως σήμερα» είπε η ίδια στο Αrt Νewspaper Greece.

Nike Savvas “Rally” (2014), Art Gallery of New South Wales. Photo by Jamie North

H ζωγραφική αυτή είναι ύλη στο χώρο, δανείζεται στοιχεία από την μεταπολεμική αφαίρεση και συνδυάζει το οπτικό με το απτικό και το χωρικό στοιχείο. «Κατά κάποιον τρόπο η δουλειά μου είναι και μία προσπάθεια να προσδώσω μία θηλυκή πτυχή στο ανδροκρατούμενη παράδοση του αφηρημένου εξπρεσιονισμού και του μινιμαλισμού. Επίσης η αναφορά μου στην Κινητική τέχνη γίνεται διότι με ενδιαφέρει η συμμετοχική και δημοκρατική πτυχή αυτής της τέχνης».

Η σημασία της συμμετοχής του θεατή και του έργου τέχνης ως εμπειρία είναι εξάλλου ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό της σύγχρονης τέχνης. Αυτό εν μέρει εξηγεί γιατί η τέχνη στον δημόσιο χώρο φαίνεται να απασχολεί τους σύγχρονους καλλιτέχνες όλο και περισσότερο. Η Savvas περιγράφει την εμπειρία της τέχνης και ειδικά την εμπειρία που επιθυμεί να προσφέρουν τα έργα της ως εξής: «Μπορεί να συγκριθεί με ένα “ανοιχτό αναλογικό σήμα κυμάτων” καθώς αγκαλιάζει την ιδέα του εφήμερου και της παραλλαγής μέσω της προσωπικής επαφής. Η συμμετοχική τέχνη δεν είναι κάτι καινούργιο. Είναι μία δημοκρατική τέχνη.»

Τα χρώματα εντάσσονται σε μία τέτοια λογική καθώς καθιστούν το έργο της μία οπτική ευχάριστη εμπειρία που μπορεί να κερδίσει το ευρύ κοινό. Αποτελεί επίσης έναν φόρο τιμής στην ζωγραφική αλλά και ένα τρόπο δημιουργίας σχέσεων με τον χώρο. «Όπως έχει πει ο καλλιτέχνης David Batchelor, το χρώμα προϋπάρχει της γλώσσας, υπερβαίνει τα σύνορα, συμβάλλει στην ελευθερία και διαφεύγει από την λογοκρισία. Το χρώμα όπως και η αφαίρεση έχουν το στοιχείο της ισοτιμίας, της συμπερίληψης και της διαχρονικότητας» λέει η Savvas.

Έργα της είναι συχνά αναθέσεις από εμπορικές επωνυμίες όπως η Nike. Για την ίδια όμως ο δημόσιος ρόλος της τέχνης είναι η πτυχή στην οποία εστιάζει ακόμα και σε σχέση με αυτές τις συνεργασίες της με την αγορά. «Η τέχνη μου επιδιώκει να εξαλείψει ταξινομήσεις και γενεαλογίες. Σε αυτό το πλαίσιο οι ιεραρχίες ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο ακυρώνονται» εξηγεί. «Το να δημιουργώ έργα για δημόσιους χώρους – πέρα από τις αυθεντίες που επιτάσσουν οι πολιτιστικές ιεραρχίες – είναι ένα εγχείρημα γεμάτο προκλήσεις. Θεωρώ ότι οι αναθέσεις από εμπορικούς οργανισμούς ή εταιρικές επωνυμίες μού παρέχουν ένα εργαλείο. Δεν δηλώνουν μία επιθυμία μου να συνδέσω την δουλειά μου με μία επωνυμία. Απορρέουν από την πεποίθησή μου ότι αυτές οι εμπορικές επωνυμίες παρέχουν την ευκαιρία να φτάσει η τέχνη σε ένα ευρύτερο κοινό, σε ανθρώπους που δεν πηγαίνουν στις γκαλερί ή που ακόμα δεν εκτιμούν την τέχνη. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται νέες γέφυρες και σχέσεις, αλλάζουν οι αντιλήψεις και δημιουργούνται νέες προοπτικές για την τέχνη. Μία τέτοια έκθεση μπορεί να δημιουργήσει μία ανάπαυλα, μία μετατόπιση στο μάτι του νου, μία ευκαιρία για να σκεφθεί κανείς ότι η τέχνη τον αφορά, ότι ανακαλύπτει κάποιο νόημα μέσα από αυτήν» δηλώνει η ίδια.

H Nike Savvas στην εκδήλωση “Η τέχνη στη δημόσια σφαίρα” Φωτό Studio Panoulis

Από τις πιο πρόσφατες εγκατάστασεις της, το Finale: Bouquet που παρουσιάστηκε το 2020 στο Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, είναι ένα περιβάλλον από κινούμενα, αιωρούμενο κονφετί που φωτίζονται και είναι φτιαγμένα από ανακυκλώσιμο πλαστικό υλικό. Ο πρόδρομος του κονφετί είναι οι μεταχειρισμένες ταινίες τηλετύπου που είχαν χρησιμοποιηθεί σε γιορτινές δημόσιες εκδηλώσεις όπως ο εορτασμός στην Νέα Υόρκη το 1969 για την επιτυχημένη αποστολή διαστημική αποστολή στην σελήνη Apollo 11. Η σχέση αυτή του υλικού με μία δημόσια, δημοκρατική εκδήλωση αφενός και ο άλλος ρόλος που ήταν η χρήση των ταινιών αυτών για την μετάδοση των τιμών του χρηματιστηρίου, ο διττός δηλαδή ρόλος με την οικονομία αλλά και την δημόσια έκφραση, προκάλεσε το ενδιαφέρον της Savvas και τον προβληματισμό γύρω από θέματα πολιτικο-κοινωνικού ενδιαφέροντος. Η συμβολική αυτή σημασία του υλικού δεν είναι βέβαια εμφανής. Περισσότερο εκείνο που εντυπώνεται είναι το εφήμερο και καθημερινό υλικό που γίνεται έργο τέχνης.  «Τα καθημερινά υλικά φέρνουν τις ποιότητες του μινιμαλισμού και της εννοιολογικής τέχνης στην σύγχρονη “ποπ” κουλτούρα. Μεταμορφώνουν ευτελή υλικά και το κιτς σε υψηλή τέχνη», λέει η Savvas εκφράζοντας μάλλον με αυτόν τον τρόπο την πρόθεσή της να καταστήσει την τέχνη προσιτή και να δείξει τις συνδέσεις και όχι τα όρια που χωρίζουν την τέχνη από την καθημερινότητα.

Σημαντική είναι για την ίδια, η επιλογή του τόπου, του χώρου που φιλοξενεί το κάθε έργο: «Το έργο μου είναι επιτόπιο και επιδιώκει την ακεραιότητα. Αν νοιώσω ότι ο χώρος δεν συμβάλλει σε αυτή την εννοιολογική, λειτουργική και οπτική ακεραιότητα τότε αρνούμαι να κάνω το έργο. Το έργο πρέπει να είναι σε διάλογο και να λειτουργεί με τον συγκεκριμένο χώρο».

Παρότι τα στοιχεία που απαρτίζουν τα έργα της μοιάζουν συχνά να έχουν και μία φουτουριστική, τεχνολογική χροιά η ίδια προτιμά να μιλά για την «ζεστασιά και την οικειότητα» των έργων της και την σύνδεση με το μη ειδικό κοινό της τέχνης.

Το έργο ενεργοποιείται από τον ίδιο τον θεατή, από την πορεία του μέσα ή κάτω από αυτό, από την οπτική θέασης του. Η ιδέα είναι ότι ο θεατής ανακαλύπτει το έργο. Την Savvas την απασχολεί η χρονικότητα και η διαδικασία: «Κάποιες φορές ο θεατής ελέγχει τον χρόνο και κάποιες άλλες η αίσθηση του χρόνου καθοδηγείται από τα ίδια τα στοιχεία του έργου. Τα έργα αφορούν στην πρόσληψη του θεατή καθώς μεταβάλλεται ανάλογα με την κίνησή του γύρω ή μέσα στο έργο. Η κινητική αυτή τέχνη δημιουργεί μία ζωντανή εμπειρία» καταλήγει.

TAGS