Navine G. Khan-Dossos: Αφηρημένη ζωγραφική με πολιτικό περιεχόμενο

Mε έδρα την Αθήνα και με έμπνευση από την ιστορία, η Navine G. Khan-Dossos διερευνά σύγχρονους κώδικες αναπαράστασης  Τόσο οι σπουδές όσο και τα ενδιαφέροντα και η ζωγραφική της Navine G. Khan-Dossos στέκονται από τη μία στο παρελθόν, και ειδικότερα στον πολιτισμό και την ανεικονική τέχνη του Ισλάμ, και από την άλλη στα οπτικά, ψηφιακά σύμβολα ως πολιτικά φορτισμένους τρόπους αναπαράστασης. Η καλλιτέχνις επιλέγει την αφαίρεση ως μία ανοιχτή γλώσσα που δεν επιβάλλει αφηγήσεις στον θεατή, αλλά τον αφήνει να φανταστεί. Με σπουδές στην ιστορία της τέχνης, την ισλαμική γλώσσα και την ισλαμική τέχνη, καθώς και στις καλές τέχνες, η Khan-Dossos έχει ασχοληθεί με την ιστορία αλλά και το παρόν, το εφήμερο και το διαχρονικό, τον οπτικό πολιτισμό του Ισλάμ αλλά και του δυτικού κόσμου. Το 2015 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Αθήνα, το σταυροδρόμι ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή.

 

Έχετε μελετήσει την οθωμανική αρχιτεκτονική και έχετε ασχοληθεί με το Ισλάμ. Συνδέονται αυτά τα ενδιαφέροντά σας με την απόφασή να κάνετε την Αθήνα έδρα σας; 

Όταν πρωτοήρθα στην Αθήνα, μου πήρε καιρό να εντοπίσω τα ίχνη του οθωμανικού παρελθόντος της πόλης, διότι τα περισσότερα είχαν αφαιρεθεί τα τελευταία διακόσια χρόνια. Βλέπουμε τα στρώματα της αρχαιότητας, τα πλασματικά στρώματα του νεοκλασικού στυλ και τις βυζαντινές εκκλησίες. Και υπάρχει λόγος, δεδομένου ότι η Αθήνα είναι πρωτεύουσα μίας χώρας προσανατολισμένης στη δυτική Ευρώπη, που θέλει να προβάλλεται ως η κοιτίδα της δημοκρατίας. Όμως η βιωμένη εμπειρία της ζωής εδώ δείχνει ότι είναι μία πόλη που διαρκώς μετακινείται ανάμεσα σε διαφορετικές, πολύ πιο σύνθετες ταυτότητες που αλλάζουν συνεχώς, ακόμα και με τις μεταβολές του καιρού. Αυτό την καθιστά μία πόλη γεμάτη ανακαλύψεις και εκπλήξεις.

 

Σάς απασχολεί η πολιτικοποίηση της κουλτούρας στη δουλειά σας; Πάνω σε αυτό το ζήτημα, υπάρχει κάτι σε σχέση με την Ελλάδα που θα θέλατε να πραγματευτείτε; 

Θίγετε τον πυρήνα της δουλειάς και της μελέτης μου. Οφείλουμε να κατανοήσουμε τις ευρύτερες αφηγήσεις της κουλτούρας όπως λειτουργούν σε ένα πολιτικό πλαίσιο, διότι τότε μόνο θα καταλάβουμε τη λειτουργία της. Όλες οι εικόνες είναι πολιτικές! Αυτό μπορεί να οφείλεται στην αναζήτηση μίας ταυτότητας, εθνικής όπως ήδη είπα, στη συμπερίληψη ορισμένων αναφορών και στον αποκλεισμό άλλων, που δεν ταιριάζουν στο πρότυπο που επιδιώκουμε για τον εαυτό μας ή που θέλουμε να έχουν οι άλλοι για εμάς. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα να μάθω περισσότερα για τα πολιτιστικά σύνορα της Ελλάδας με τις γειτονικές χώρες, τι συμβαίνει ανάμεσα σε αυτούς τους μεθοριακούς χώρους που μοιράζονται κοινές μουσικές, φαγητό, γλώσσα και άλλα σημαντικά πολιτιστικά σημαίνοντα. Πρόσφατα πέρασα κάποιον καιρό στη Χίο κοιτάζοντας τα μοναδικά ασπρόμαυρα μοτίβα στο Πυργί, που λέγεται ότι έχουν γενοβέζικες και τουρκικές επιρροές.

 

Υπάρχουν πλευρές της ελληνικής τέχνης, στις οποίες η δουλειά σας ως καλλιτέχνις σας έχει οδηγήσει; 

Πριν από κάποια χρόνια, με ενδιέφερε να εμβαθύνω στην ιστορία του μαιάνδρου ή της ελληνικής κλείδας και να κατανοήσω πώς αυτό το μοτίβο αναδύθηκε από τις εικόνες του χταποδιού των μινωικών αγγείων, όπου τα πλοκάμια αφαιρούνται από τον κυρίως κορμό και μετατρέπονται σε μία κυματοειδή μορφή και σύμβολο της ζωτικής δύναμης. Πρέπει επίσης να δούμε πώς ο μαίανδρος γίνεται πολιτικό σύμβολο της Χρυσής Αυγής και, συνεπώς, το πώς πρέπει να το επαναπροσδιορίσουμε για να του δώσουμε μία νέα ζωή. Πίσω από αυτήν την τόσο αγνή φόρμα υπάρχει μία συναρπαστική ιστορία που ξεκινά από τη φύση και την παραστατικότητα, περνάει στην αφαίρεση, και στη συνέχεια αποκτά πολιτική σημασία.

 

Πώς συναντώνται παρελθόν και παρόν στη δουλειά σας και πώς η εμπειρία σας στην Ελλάδα έχει επεκτείνει αυτόν τον διάλογο; 

Ως καλλιτέχνις που έχει σπουδάσει Ιστορία της Τέχνης, δεν μπορώ να αγνοήσω το παρελθόν. Η ιστορία όμως είναι ένα βαρύ φορτίο και υπάρχουν στιγμές που πρέπει κανείς να την αποχωρίζεται. Τα τελευταία χρόνια προσπαθώ να εστιάζω περισσότερο στο παρόν, να κάνω έργα που αντιδρούν γρήγορα στα όσα συμβαίνουν στον κόσμο. Αφιερώνω επίσης περισσότερο χρόνο σκεπτόμενη το μέλλον και διαβάζοντας για αυτό, για παράδειγμα μέσα από την επιστημονική φαντασία. Οι αφηγήσεις αυτές μπορεί να τοποθετούνται σε έναν μελλοντικό χρόνο, αλλά στην ουσία μιλούν από διαφορετικό πρίσμα για το παρόν. Ίσως το ότι έχω επιλέξει την Ελλάδα, με όλα τα στρώματα της ιστορίας, ως σπίτι μου είναι μέρος της ανάγκης και της επιθυμίας μου να εξερευνήσω άλλες χρονικότητες.

 

Η δουλειά σας εμπεριέχει ένα διακοσμητικό στοιχείο που σχετίζεται με τη χειροτεχνία, είναι όμως και έντονα εννοιολογική. Υποστηρίζετε μία τέχνη που εμπλέκεται με τη ζωή ευρύτερα, μία τέχνη που περιλαμβάνει τη χειρωναξία ως αξία σε μία κοινωνία;

Πολλά μπορεί να πει κανείς, αλλά θεωρώ ότι η ερώτηση-κλειδί είναι το γιατί διακρίνουμε τη διακόσμηση και τη δεξιοτεχνία από την εννοιολογική τέχνη, θεωρώντας μάλιστα τη δεύτερη ανώτερη. Οι χειροτεχνίες που συχνότατα συνδέονται με το διακοσμητικό στοιχείο εμπεριέχουν πληροφορίες, έννοιες, ιστορίες, ακόμα και φιλοσοφίες. Πιθανώς να έχουμε χάσει την κατανόηση και την αποτίμηση της σημασίας του κόσμου της χειροτεχνίας. Εκεί, πάντως, εγώ βρίσκω αληθινή έμπνευση και ανακαλύπτω φόρμες που έχουν συνάφεια με το σήμερα. Με ενδιέφεραν ανέκαθεν τα μωσαϊκά, τα χαλιά, τα κεραμικά· τα θεωρώ ιδιαίτερα περίπλοκες επιφάνειες που προϋποθέτουν τεράστια ικανότητα εννοιολόγησης. Οι κοινωνικές αξίες της χειροτεχνίας δεν είναι μέρος το παρελθόντος αλλά του παρόντος και του μέλλοντος. Και βλέπουμε την τάση, που είναι και ανατροπή, να συμβαίνει ήδη στην ιστορία της τέχνης, στην κριτική της τέχνης και στην ίδια την τέχνη.

 

Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στο τεύχος #1 της The Art Newspaper Greece (Ιούνιος – Ιούλιος 2021) στο πλαίσιο του αφιερώματος «Αθήνα: Αστικό πεδίο και πολιτιστικοί νομάδες».

 

 

TAGS