Δήμητρα Νικολού και Μαρίλη Κωνσταντινοπούλου, συνιδρύτριες ARTWORKS. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν

Artworks: Ενισχύοντας την σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία

Οι συν-ιδρύτριες της Artworks, Μαρίλη Κωνσταντινοπούλου και η Δήμητρα Νικολού, μας μιλάνε για την σημασία της οικονομικής στήριξης, τις νέες τάσεις της σύγχρονης ελληνικής τέχνης αλλά και το μέλλον των τεχνών και του οργανισμού.

Η Artworks ιδρύθηκε το 2017 και υποστηρίζεται με ιδρυτική και αποκλειστική δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Βασική της δραστηριότητα αποτελεί το Προγράμματος Υποστήριξης Καλλιτεχνών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το οποίο απονέμει χρηματικά βραβεία και προσφέρει στους συμμετέχοντες ένα πρόγραμμα σεμιναρίων και συναντήσεων με δημιουργικούς επαγγελματίες. Το πρόγραμμα είναι ιδιαίτερα δημοφιλές ανάμεσα στους νέους ανερχόμενους καλλιτέχνες και προσφέρει μια ουσιαστική ενίσχυση στην σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή για τα ελληνικά δεδομένα.  Πριν λίγες μέρες άνοιξε ο 5ος κύκλος του Προγράμματος και είναι μια καλή αφορμή για τις συν-ιδρύτριες του οργανισμού,  την Μαρίλη Κωνσταντινοπούλου και την Δήμητρα Νικολού, να μας μιλήσουν για το δυναμικό δίκτυο των fellows που έχουν  δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια, για την σημασία της οικονομικής στήριξης και για την τέχνη στην Ελλάδα.

 

Μέχρι σήμερα έχετε υποστηρίξει 310 καλλιτέχνες και επιμελητές. Πώς θα λέγατε ότι εξελίσσεται το όραμα της Artworks βάσει των αρχικών σας προσδοκιών;

Η ανοιχτή πρόσκληση για υποβολή υποψηφιότητας για συμμετοχή στον 5ο κύκλο του Προγράμματος Υποστήριξης Καλλιτεχνών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, κατά την διάρκεια του οποίου θα υποστηρίξουμε ξανά 80 καλλιτέχνες και επιμελητές βρίσκεται εν εξελίξει. Από το 2017 που ιδρύθηκε η Artworks, χάρη στη γενναιόδωρη στήριξη του ιδρυτικού μας δωρητή Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, προτεραιότητά μας ήταν αφενός να ενισχύσουμε μεγάλο αριθμό φυσικών προσώπων -νέους καλλιτέχνες και επιμελητές- και αφετέρου να δημιουργήσουμε ευκαιρίες για εκείνους και να καλλιεργήσουμε το έδαφος ώστε να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους και εν δυνάμει να γεννηθούν συνεργασίες.

Τα πρώτα αυτά χρόνια λειτουργίας της Artworks, δεδομένου ότι κάτι αντίστοιχης κλίμακας δεν είχε ξαναγίνει και ο οργανισμός δημιουργήθηκε για την ενίσχυση μεγάλου αριθμού καλλιτεχνών και επιμελητών, βασικό μας μέλημα ήταν να θέσουμε τις βάσεις λειτουργίας μας και να προσφέρουμε στήριξη με τη μορφή χρηματικών βραβείων και με τις δράσεις που σχεδιάζουμε και υλοποιούμε στο πλαίσιο του Προγράμματος Υποστήριξης Καλλιτεχνών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι αυτοί οι στόχοι έχουν επιτευχθεί σε ικανοποιητικό βαθμό.

Σήμερα, το όραμά μας και η βασική μας επιδίωξη παραμένει το πώς θα μπορούμε να  ενισχύουμε τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία στο βαθμό που έχουμε αυτή τη δυνατότητα. Είναι όμως και χρονικά μια καλή στιγμή για εμάς, σε αυτή τη φάση που διανύουμε, λίγο πριν από αλλά και κατά την διάρκεια της υλοποίηση του 5ου κύκλου του Προγράμματος, να μελετήσουμε εκτενώς τα στοιχεία και τις πληροφορίες που έχουμε συλλέξει από την πενταετή εμπειρία μας και να καταλήξουμε σε μια αποτίμηση για όλα όσα έχουν γίνει αλλά και να βγάλουμε συμπεράσματα που θα μας βοηθήσουν να σχεδιάσουμε και τα επόμενα βήματα της Artworks. Είναι πολλά ακόμα εκείνα που θα θέλαμε κάνουμε, διευρύνοντας την δράση μας.

 

Επίσκεψη στο εργαστήριο της Μαρίας Τσάγκαρη (SNF ARTWORKS Fellow 2019)

Ποια είναι η σημασία της οικονομικής στήριξης των νέων δημιουργών;

Αδιαμφισβήτητα πολύ σημαντική. Οι νέοι δημιουργοί θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε πόρους και μηχανισμούς που θα τους προσφέρουν χρόνο και θα τους επιτρέπουν να εξελίσσουν το έργο τους. Η δυνατότητα οικονομικής στήριξης είναι πρωταρχικής σημασίας μιας και μπορεί να τους εξασφαλίσει τη δυνατότητα έρευνας και παραγωγής έργου, στάδια αναπόσπαστα συνδεδεμένα με τη δημιουργική διαδικασία, τα οποία προηγούνται της προβολής του έργου τους και της «επικοινωνίας» του με το κοινό.

 

Ποια η σημασία του μη-κερδοσκοπικού τομέα για την σύγχρονη τέχνη και την χάραξη πολιτιστικής πολιτικής; Θεωρείτε πως σταδιακά αντικαθιστά την κρατική πρωτοβουλία;

Θεωρούμε πως όλες οι μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα πρωτοβουλίες για τη σύγχρονη τέχνη λειτουργούν συμπληρωματικά στην κρατική ενίσχυση και ότι χρειάζεται η σύμπραξη και η συνεργασία των δύο για όσο το δυνατόν πιο ευρεία και συστηματική υποστήριξη του πολιτισμού -σε πολλά επίπεδα και με διαφορετικούς τρόπους. Όσον αφορά τις δυνατότητες και το πλαίσιο λειτουργίας του εκάστοτε φορέα, παρατηρούμε ότι οι μη-κερδοσκοπικοί φορείς/οργανισμοί διαθέτουν ίσως περισσότερη ελευθερία και ευελιξία κινήσεων, ενώ η κρατική ενίσχυση είναι εκείνη που εφόσον είναι συστηματική, θα δημιουργήσει ένα κλίμα σταθερότητας και ασφάλειας. Συνδυαστικά αυτά τα δύο, μπορούν να φέρουν μεγάλες αλλαγές στο οικοσύστημα της σύγχρονης τέχνης.

 

Τι συμπεράσματα θα μπορούσατε να αντλήσετε από τους fellows του Προγράμματος σχετικά με την μορφολογία, το περιεχόμενο και την ερευνητική διάσταση του έργου τους; Αναγνωρίζετε κάποια ανερχόμενη τάση;

Ο μεγάλος αριθμός των Fellows σε κάθε κύκλο του Προγράμματος μάς δίνει στοιχεία που υποδεικνύουν πολυποίκιλα -και κάποιες φορές- αντιθετικά ερευνητικά ενδιαφέροντα. Είναι νωρίς να καταλήξουμε σε συμπεράσματα ή/και ομαδοποιήσεις και σίγουρα απαιτείται χρονική απόσταση για καταγραφή πιθανών κοινών θεματικών ή/και αισθητικών κατευθύνσεων που να διατρέχουν το έργο των δημιουργών.

Τα ενδιαφέροντά τους εκτείνονται από την υλικότητα και την αναπαράσταση μέχρι και την κριτική εξερεύνηση των δυνατοτήτων των NFTs. Το σώμα, τα ζητήματα ταυτότητας και η οικολογία επανέρχονται συχνά ως θεματικές. Η χρήση της κεραμικής ή της ύφανσης λαμβάνει χώρο μαζί με τη ζωγραφική, τη γλυπτική, τις εγκαταστάσεις, την περφόρμανς, το βίντεο και την αναμέτρηση με το ψηφιακό περιβάλλον. Φαίνεται πάντως ότι μειώνεται ολοένα και περισσότερο η ανάγκη για οριοθέτηση, ενώ δίνεται έμφαση στον πειραματισμό και σε μια κριτική σχέση με το εκάστοτε μέσο και τον περιβαλλοντικό, κοινωνικό, πολιτικό αντίκτυπό του.

 

Και οι δύο έχετε ζήσει και εργαστεί στο εξωτερικό, στη Γαλλία και την Αμερική, με την εμπειρία σας αυτή και την εμπλοκή σας με την σύγχρονη ελληνική παραγωγή ποιά θα λέγατε ότι είναι η επόμενη μέρα για την εγχώρια καλλιτεχνική δημιουργία;

Αν θεωρήσουμε ως προηγούμενη μέρα την πανδημία και όλα όσα έγιναν κατά την διάρκεια αυτής, θα μπορούσαμε να πούμε πως η επόμενη μέρα καταδεικνύει την ανάγκη για εύρεση τρόπων και λύσεων για την βιωσιμότητα της εγχώριας καλλιτεχνικής δημιουργίας και των ίδιων των δημιουργών. Για να κινηθούμε προς μια τέτοια κατεύθυνση θα πρέπει να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες εντός της χώρας και παράλληλα, να ενισχυθεί η εξωστρέφεια. Δεδομένου ότι αναφερθήκατε στην εμπειρία μας στο εξωτερικό, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μας ενδυνάμωσε, μας προσέφερε πολλά ερεθίσματα, γνώσεις και πρακτικά εργαλεία αλλά και όρεξη να προσφέρουμε πίσω στον τόπο προέλευσής μας–η απομάκρυνση εξάλλου από ένα οικείο περιβάλλον σε φέρνει σε εγρήγορση και σε ωθεί σε δράση. Έτσι λοιπόν, μιας και οι μετακινήσεις αρχίζουν πάλι να είναι εφικτές, για να μπορέσει η εγχώρια καλλιτεχνική δημιουργία να εξελιχθεί περαιτέρω, θα πρέπει να έχει παρουσία και διεθνώς ώστε να επωφελείται από τέτοιες ζυμώσεις.

Από τη μεριά μας, πιστεύοντας πολύ σε αυτήν τη λογική, είχαμε εγκαινιάσει και προ πανδημίας στο Πρόγραμμά μας συνεργασίες με προγράμματα φιλοξενίας καλλιτεχνών στο εξωτερικό και πλέον συνεχίζουμε και επεκτείνουμε αυτές τις συνεργασίες με την πεποίθηση ότι βοηθούν με ουσιαστικό τρόπο την εξέλιξη του έργου των συμμετεχόντων καλλιτεχνών και μπορούν ενδεχομένως να στρέψουν το βλέμμα και την προσοχή στην εγχώρια καλλιτεχνική δημιουργία. Ταυτόχρονα, προσπαθούμε και μέσα από τις υπόλοιπες δράσεις μας να αναδείξουμε, στον βαθμό που μπορούμε, το έργο των Fellows.

 

 

TAGS