Βαλέριος Καλούτσης «Μολύβια 2» (1981) Μολύβι και ξυλομπογιές σε χαρτί

Βαλέριος Καλούτσης στην a.antonopoulou.art

H έκθεση «Restitution» (Ανασύσταση) με έργα του Βαλέριου Καλούτση, σε επιμέλεια του Χριστόφορου Μαρίνου στην a.antonopoulou.art, περιλαμβάνει μια επιλογή έργων του καλλιτέχνη από το 1970 ως τα και την δεκαετία του ΄80, τέτοια ώστε να αναδεικνύονται δύο καίρια χαρακτηριστικά στην δουλειά του καλλιτέχνη: η εννοιολογική πτυχή της ζωγραφικής και η αναπαράσταση σε σχέση με την πραγματικότητα.

Η επιλογή της φύσης ως θεματική στο έργο του Καλούτση είναι ενδεικτική της σκέψης του και της σημασίας που αποδίδει στην ζωγραφική. Η φύση ως τοπιογραφία είναι μέρος της ζωγραφικής παράδοσης. Επιπλέον, η φύση είναι, μεταφορικά η μη τεχνητή, αδιαμεσολάβητη πραγματικότητα. Με αυτήν την αφετηρία μίας αρχικής εικόνας η οποία υφίσταται μεταλλαγές κατά τον ίδιο τρόπο που η φύση υφίσταται μεταλλαγές από τις ανθρώπινες παρεμβάσεις, ο Καλούτσης χτίζει εικόνες που συνδυάζουν διαφορετικά μέσα (όπως φωτογραφία και κολάζ) και ανοίγει διαδοχικά παράθυρα θέασης της φύσης.

Ο προβληματισμός του Καλούτση είναι συμβατός με το άνοιγμα του έργου τέχνης στην πραγματικότητα και τον κοινωνικό προβληματισμό που χαρακτήριζε την τέχνη του ’70. Με αυτήν την έννοια, η έκθεση συμβάλει στο να αποτιμήσει κανείς την ελληνική τέχνη εκείνης της εποχής. Πέρα όμως από την ιστορική αυτή διάσταση, η έκθεση δείχνει πώς ένα έργο που δημιουργήθηκε σε διαφορετικό πλαίσιο, και σε μία εποχή που ακόμα δεν ήταν ψηφιακή, παραμένει τόσο σύγχρονο. Διότι, ο τρόπος που ο Καλούτσης φιλτράρει μία αρχική εικόνα αγγίζει και την σημερινή συνθήκη σχέσης  πραγματικότητας και μη πραγματικότητας, ψηφιακής διαμεσολαβημένης πραγματικότητας και μη.

Τα έργα του Καλούτση είναι μεταλλαγές του τοπίου, το τοπίο μέσα από την διαμεσολαβημένη ματιά και το τοπίο μέσα από τα διαφορετικά μέσα που χρησιμοποιεί η τέχνη. Τα έργα γεννούν μια σειρά σχετικών και αλληλένδετων ερωτημάτων χωρίς να είναι σίγουρο ποιό γεννά ποιό: το πώς αντιλαμβανόμαστε στην ίδια την ζωή την φύση, πώς την αντιλαμβανόμαστε δια μέσου ενός έργου τέχνης αλλά και πώς αντιλαμβανόμαστε το ίδιο το έργο τέχνης. Το δίπολο φύση/πραγματικότητα φαίνεται να αντιπαραβάλλεται με τις έννοιες της αναπαράστασης και της πρόσληψης. Πώς το ένα μεταβάλλει το άλλο;

Σε αυτό το εννοιολογικό πλαίσιο εντάσσεται και η τόσο χαρακτηριστική στα έργα του Καλούτση χρήση της φωτογραφίας και του κολλάζ αλλά και στοιχείων από την ίδια την πραγματικότητα όπως τα ξερά φυλλώματα στο έργο/τρίπτυχο Νaturmatic – Δάσος Ι, ΙΙ, ΙΙΙ.

Η ματιά του καλλιτέχνη κινείται διαρκώς ανάμεσα σε εκείνο που είναι πραγματικό και μη. Ο Καλούτσης ζωγραφίζει ένα τοπίο αλλά το «διακόπτει», διακόπτοντας κατά τόπους και με αυτόν τον τρόπο την ροή της πρόσληψης της εικόνας (και άρα στρέφοντας την προσοχή σε εννοιολογικά ζητήματα): για παράδειγμα δημιουργεί έργα που αποτελούνται από δίπτυχα ή από καρέ/παραλλαγές του ίδιου τοπίου.

Σε κάποια έργα η φωτογραφία -ένα φωτογραφικό καρέ – ενός μέρους του τοπίου συνυπάρχει με την αποτύπωση του μέσα από το σχέδιο (ο Καλούτσης εδώ επεμβαίνει πάνω στην φωτογραφία με το σχέδιο ώστε η φωτογραφία να αποκρύπτεται). Η χρήση του κολάζ – δυσδιάκριτη αλλά τέτοια ώστε να δημιουργεί υπαινικτικά μία τρισδιάστατη αίσθηση σε κάποια έργα -είναι ένας άλλος τρόπος που ο Καλούτσης πραγματεύεται αυτή την ισορροπία ανάμεσα στην πραγματικότητα και την αναπαράσταση, το έργο τέχνης ως υλικότητα αλλά και ως ζωγραφική επιφάνεια.

Τα βραχώδη τοπία, οι διαβρωμένοι από τον χρόνο λίθινο όγκοι σε μία από τις ενότητες είναι τόσο η υπόμνηση της υλικότητας όσο και η διάβρωση της πραγματικότητας και η αναδημιουργία της. Αυτή η αναδημιουργία γίνεται μέσα από την τέχνη, από την εξαιρετική χρήση του σχεδίου, τον τρόπο που ο Καλούτσης αποδίδει τις υφές, τις γραμμές, τις λεπτομέρειες. Αυτά τα χαρακτηριστικά προτάσσουν τη ζωγραφική και το σχέδιο, τις πιο παραδοσιακές καταβολές της τοπιογραφίας, την πράξη της ζωγραφικής.

Τί είναι τελικά η τοπιογραφία του Καλούτση; Μία σπουδή πάνω στην φύση, στην εικόνα, στην πρόσληψη; Εννοιολογικά, τα έργα του γεννούν σύνθετους προβληματισμούς γύρω από τις σχέσεις αυτές. Αυτό όμως δεν θα μπορούσε να συμβεί αν τα ίδια τα έργα δεν μαγνήτιζαν τον βλέμμα του θεατή, αν τα ίδια τα έργα δεν είχαν τόσο μεγάλο πλαστικό και οπτικό ενδιαφέρον, αν το άγγιγμα της γραφής πάνω στην επιφάνεια δεν είχε την λεπτότητα που χαρακτηρίζει όλα τα έργα. Υπάρχει δηλαδή ένας δυνατός συνδυασμός εννοιολογικού και πλαστικού στοιχείου. Τα έργα προκαλούν τον θεατή να εντρυφήσει σε αυτά, να αφεθεί στην γοητεία του τοπίου, της χρονικότητας, σε μία ηρεμία που δίχως άλλο είναι αποτέλεσμα της εντρύφησης του ίδιου του καλλιτέχνη στην φύση, το σχέδιο και την εικόνα. Αρθρώνουν μία ζωγραφική (μέσα από το σχέδιο), σύγχρονη, υβριδική και εννοιολογική.

 

Η έκθεση «Reconstitution» στην a.antonopoulou.art διαρκεί έως και 27/11.

TAGS