Νικόλας Βεντουράκης, «XXIX.There are so many ways to look at it» (λεπτομέρειεα) , από τη σειρά “Unlikely Outcomes”, 2021. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη.

«Μεταξύ και Ανάμεσα» στην ταράτσα του Ιδρύματος Θεοχαράκη

Η Αλεξάνδρα Κοροξενιδη είδε και γράφει για μια ιδιαίτερη «βραδινή» έκθεση φωτογραφίας όπου το ιδιωτικό εμπλέκεται με την πόλη και το δημόσιο χώρο.

 

Η έκθεση «Μεταξύ και Ανάμεσα», αποτέλεσμα συνεργασίας των καλλιτεχνών Νικόλα Βεντουράκη και Αντώνη Θεοδωρίδη και με επιμέλεια της Μυρτώς Κατσιμίχα κινείται στον γνώριμο και επανερχόμενο σε πρόσφατα έργα προβληματισμό γύρω από την συναισθηματική και διανοητική εκείνη κατάσταση που βιώνεται ως ένα μεταίχμιο, ένα πέρασμα από μία κατάσταση στην άλλη, μία ενδιάμεση συνθήκη που χαρακτηρίζεται από στασιμότητα αλλά και προοπτική, στοχασμό και αμηχανία.

Η έκθεση αποτελείται από φωτογραφίες που συνιστούν μία ενότητα, διαγράφουν ένα είδος διαδρομής και επομένως λειτουργούν ως μία εγκατάσταση. Καθώς φωτίζονται, οι φωτογραφίες είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε η έκθεση να είναι επισκέψιμη μόνο το βράδυ. Αυτές οι ειδικές συνθήκες που περιλαμβάνουν το γεγονός ότι η έκθεση γίνεται στην ταράτσα ενός κτιρίου στο κέντρο της Αθήνας (το ίδρυμα Θεοχαράκη) και σε γειτνίαση με τον Εθνικό Κήπο είναι από τα πιο ιδιαίτερα γνωρίσματα της έκθεσης που ταιριάζουν απόλυτα με την ιδέα που πραγματεύονται: το σκοτάδι αντιδιαστέλλεται με το τεχνητό φως της πόλης ενώ το βράδυ παραπέμπει σε αυτή την συνθήκη ανάμεσα στο πριν και την προοπτική της επόμενης, το μετά, ανάμεσα στην ηρεμία και την παύση και την προετοιμασία για κάτι καινούριο, το παθητικό και το ενεργητικό που όμως στην πραγματικότητα δεν διαχωρίζονται.

Αντώνης Θεοδωρίδης, Άτιτλο, από τη σειρά “It was so silent, that the silence protested”, 2021. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη.

H έκθεση έχει ως αφετηρία μία έννοια που διατύπωσε ο κοινωνικός ανθρωπολόγος Victor Turner  στις αρχές του ΄60 στο πλαίσιο της ερμηνείας του της ιδέας της «οριακότητας» που ανέλυσε ο εθνογράφος Arnold van Gennep στις αρχές του 20ου αιώνα. Βέβαια, ο όρος αυτός αναφερόταν αρχικά στο ενδιάμεσο στάδιο που βιώνει ο μυούμενος σε μία τελετουργία μετάβασης (για παράδειγμα σε τελετουργίες που σηματοδοτούν το πέρασμα από την εφηβεία στην ενηλικίωση) και επομένως στο πλαίσιο των παραδόσεων που ακολουθούσαν κοινωνίες με άλλες δομές από την σημερινή.

Με την αρχική του σημασία, η έννοια της οριακότητας στα κείμενα-έμπνευση της έκθεσης, συνδέεται με το σήμερα μόνο με πολύ αφαιρετικό και έμμεσο τρόπο καθώς σε μιλάμε για διαφορετικές κοινωνικές δομές. Όμως καλώς η κακώς η αναφορά σε κείμενα και σε έννοιες κλασικών δοκιμίων έχει κατοχυρωθεί στην επιμελητική πρακτική ίσως και για να δώσει ειδικό, διανοητικό βάρος σε μία έκθεση. Η οριακότητα έτσι όπως συναντάται συχνότατα σε επιμελητικές προτάσες αφορά αυτό το ακαθόριστο ενδιάμεσο στάδιο που τόσο συζητήθηκε και λόγω του εγκλεισμού και της πανδημίας αλλά και μέσα στο πλαίσιο της σχέσης του ατόμου με τον δημόσιο χώρο.

Θα έλεγε κανείς επομένως, ότι εννοιολογικά η έκθεση είναι μάλλον συνηθισμένη. Αυτό όμως δεν της αφαιρεί τις ενδιαφέρουσες πτυχές της και κυρίως την ατμόσφαιρα που καταφέρνει να μεταδώσει στον θεατή, εν μέρει και μέσω εικόνων της φύσης από τον γειτονικό Εθνικό Κήπο. Οι καλλιτέχνες πραγματεύονται την σχέση του μέσα και του έξω, της πόλης με τον ιδιωτικό χώρο, της σχέσης του ατομικού με το συλλογικό, του φυσικού με το τεχνητό.

Ο χώρος της έκθεσης, η ταράτσα του κτιρίου δηλαδή προσφέρει μία θέα που προσιδιάζει στην ιδέα της έκθεσης: η θέα της πόλης από ψηλά είναι μία θέα που από την μία κάνει τον θεατή να νοιώθει ότι είναι μέρος της πόλης στην οποία ζει (αφού την βλέπει και την «κατέχει» στο βλέμμα του στο σύνολό της), από την άλλη ότι είναι αποκομμένος από αυτήν καθώς δεν βρίσκεται εντός της. Αυτή η αμφίσημη κατάσταση είναι ένα «ανάμεσα».

Νικόλας Βεντουράκης, «XXIX.There are so many ways to look at it» , από τη σειρά “Unlikely Outcomes”, 2021. Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη.

Η φύση είναι το κεντρικό μοτίβο έτσι ώστε η έκθεση να αποτελεί και μία σύγχρονη μορφή τοπιογραφίας, πρόσληψης και σχέσης με την φύση σήμερα. Έχει κανείς την αίσθηση ότι η φύση συνδέεται περισσότερο με ένα κόσμο προσωπικό και συναισθηματικό, με μία μοναχικότητα. Υποδηλώνει ταυτόχρονα και ένα συμβολικό σημείο αφετηρίας, την αρχή, την οπτική θέασης. Οι κοντινές λήψεις, τα μεμονωμένα δέντρα συμβάλλουν σε αυτή την αίσθηση. Η δε φωτογραφική εγκατάσταση υπονοεί μια διαδρομή που ξεκινά από τα μέσα (έναν εσωτερικό χώρο) προς τα έξω, προς την γειτονιά, τον Εθνικό κήπο, την πόλη. Η πορεία ξεκινά ως γραμμική όμως καθώς το ιδιωτικό αρχίζει να εμπλέκεται με την πόλη και τον δημόσιο χώρο, η πορεία αυτή μετατρέπεται και αυτή σε ένα “ανάμεσα”, σε αυτό που εμπεριέχει δύο καταστάσεις. Η έκθεση το επιτυγχάνει ιδωμένη ως σύνολο. Όμως στην διπλής όψης φωτογραφική εγκατάσταση που μοιάζει σαν στάση λεωφορείου, η μετωπική λήψη που απεικονίζει ένα ευθύγραμμο δέντρο στο κέντρο της πρώτης φωτογραφίας δίνει την εντύπωση της παύσης, του ριζώματος, ενώ στην αντίστροφη πλευρά, η διαγώνια οπτική και το φως, τα φυλλώματα του δέντρου που στρέφονται προς μία κατεύθυνση, αποπνέουν την κίνηση  και την φυγή. Ενώ όμως κάθε εικόνα λειτουργεί από μόνη της, η μεταξύ τους αντιδιαστολή είναι μάλλον προφανής.

Από τα πιο δυνατά σημεία της έκθεσης είναι το ηχητικό τοπίο. Με την χρήση ακουστικών ο θεατής ακούει ήχους που εμπλέκουν τους ήχους της φύσης που οι καλλιτέχνες κατέγραψαν στον Εθνικό Κήπο έτσι όπως εμπλέκονται με τους ήχους της πόλης, την βουή και την ακαθόριστη ηχητική πηγή. Κοιτώντας την πόλη από ψηλά, πάνω σε μία ταράτσα με ένα τεχνητό, φωτογραφικό περιβάλλον που όμως παραπέμπει την φύση που βρίσκεται μέσα στην καρδιά της πόλης, ο θεατής αφήνεται σε αυτό το ηχητικό καταπραϋντικό περιβάλλον και βρίσκεται σε θέση να νοιώσει το πώς και κατά πόσον αισθάνεται μέρος της πόλης στην οποία ζει, πόσο ενεργητικά η παθητικά συσχετίζεται με το περιβάλλον του αλλά και κατά πόσον η οπτική είναι το «κοντά» ή το «μακριά. Αυτή η ανάπαυλα είναι ένα δημιουργικό «μεταξύ και ανάμεσα».

Ή έκθεση «Μεταξύ και Ανάμεσα» (εως 20/11) είναι η πρώτη μίας νέας σειράς εκθέσεων του ιδρύματος Θεοχαράκη με τίτλο THF RAW και την συμμετοχή διαφορετικών κάθε φορά νέων καλλιτεχνών και επιμελητών.  Οι εκθέσεις θα γίνονται στην ταράτσα του ιδρύματος.

 

Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών & Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη, Βασιλίσσης Σοφίας 9 & Μέρλιν 1,  Αθήνα

 

TAGS