Τhe Landscape show, άποψη χώρου Παραχώρηση: Eleftheria Tseliou Gallery Φωτογραφία: Μαρία Μαράκη

«The Landscape Show»: Πτυχές της σύγχρονης τοπιογραφίας

Μία έκθεση στην Eleftheria Tseliou Gallery που επιχειρεί να τοποθετήσει την σχέση της τέχνης με το τοπίο.

Στο βιβλίο του Johns Constable skies: A fusion of art and science ο μετεωρολόγος John E.Thornes αναλύει τα τοπία του ζωγράφου με εργαλεία της επιστήμης του, μελετώντας την ακρίβεια απεικόνισης των εκάστοτε καιρικών συνθηκών και τη σχέση τους με την πραγματικότητα. Μια σελίδα του βιβλίου του Thornes βρίσκεται στην ομαδική έκθεση της Eleftheria Tseliou Gallery με τίτλο «The Landscape Show», που πραγματεύεται την ιστορική θεματική της τοπιογραφίας δηλαδή μιας διαμεσολαβημένης και πολιστικά κατασκευασμένης εικόνας της φύσης, μέσα από ιστορικά και σύγχρονα έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών (αποτελεί την συνέχεια μιας σειράς εκθέσεων της γκαλερί που αντλεί από μεγάλες θεματικές ενότητες της ιστορίας της τέχνης όπως για παράδειγμα την νεκρή φύση, έκθεση το 2019).  Στην έκθεση το παράδειγμα του Thornes λειτουργεί σαν ένα ανοιχτό ερώτημα: πως συσχετιζόμαστε με την τοπιογραφία σήμερα;

Η έκθεση έχεις ως αφετηρία τρεις αναφορές -δύο εικαστικά έργα και ένα απόσπασμα κειμένου-  που αποτελούν τον εννοιολογικό πυρήνα της: μια φωτογραφία από μια υπαίθρια εγκατάσταση του Richard Long στον Όλυμπο, ένα ζωγραφικό έργο που απεικονίζει τον ναό της Αφαίας στην Αίγινα του Σπύρου Παπαλουκά του 1923, και ένα απόσπασμα από ένα γράμμα του Carl Gustav Carus του 1820 στο οποίο γράφει: «Το έργο τέχνης, δε, οφείλει να μην παραμένει προσκολλημένο στη Φύση, αλλά να υψωθείν πέρας αυτής […], να μην χαθεί η συσχέτιση του με τον άνθρωπο». Τεκμήρια που πλαισιώνουν την έκθεση, όπως το βίντεο-καταγραφή της κατασκευής του ιστορικού έργου της land art Spiral Jetty του Robert Smithson, τα βιβλία-αναφορές που εκτίθενται στον χώρο, καθώς και πολύ γνωστά έργα που σχετίζονται με το τοπίο τυπωμένα σε μέγεθος καρτ ποστάλ επιβεβαιώνουν τη δυσκολία ολοκληρωμένης κάλυψης μιας τέτοιας θεματικής.

Πολλά έργα της έκθεσης, κυρίως ιστορικής σημασίας, προσεγγίζουν το τοπίο ως πεδίο έμπνευσης και αντικείμενο αναπαράστασης. Όπως το έργο του Παπαλουκά, έτσι και αυτό του Γιώργου Μπουζιάνη, του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα ακόμα και αυτό της Τόνιας Νικολαΐδου αποδίδουν εικόνες τοπίων, λιγότερο ή περισσότερο αναγνωρίσιμων, με αναπαραστατικά ή αφαιρετικά μέσα. Έργα όπως τα ψηφιακά σχέδια της Ρένας Παπασπύρου με φόντο το τυπικό ελληνικό μωσαϊκό πάτωμα ή αυτό του Βασίλη Γεροδήμου, που επαναχρησιμοποιεί αποκόμματα ακτινογραφιών, διευρύνουν την έννοια του “τοπίου” και σε άλλες εικόνες που μπορούν να ερμηνευτούν ως τέτοιο, χωρίς να έχουν ως αντικείμενο τους τη φύση. Ο χάρτης του Απόστολου Καραστεργίου από τον οποίο σβήνει τα γεωγραφικά όρια με αποτέλεσμα να μείνουν μόνο λέξεις που αναφέρονται σε πόλεις, χώρες, καθώς και σε στοιχεία του περιβάλλοντος, ανανεώνει με επίκαιρο τρόπο τον όρο.

Από τον 19ο αιώνα, και την αναφορά του Carus όσο αφορά τη  «συσχέτιση» του τοπίου με τον άνθρωπο, η αντίληψη της σχέσης ανθρώπου-τοπίου έχει αλλάξει ριζικά. Η οικολογική, πολιτική και μεταναστευτική κρίση, δεν επιτρέπει την ενατένιση του τοπίου με τον ίδιο τρόπο. Το έργο του Richard Long αποτελεί αναφορά στη land art, καλλιτεχνικό κίνημα της δεκαετίας του 60 με οικολογικές ανησυχίες, και εστιάζει στη δυνατότητα του καλλιτέχνη όχι να απεικονίζει απλά, αλλά να συν-διαμορφώνει τμήματα του τοπίου. Πέρα από το βίντεοτου Spiral Jetty, η εγκατάσταση του Κύριλλου Σαρρή, που ξεχωρίζει στην έκθεση, ακολουθεί μια παρόμοια αλλά ανεστραμένη λογική. Στο έργο του Η αδύνατη τοπιογραφία (έργο εν προόδω) (1964-σήμερα), ο καλλιτέχνης δημιουργεί ένα ζωντανό αρχείο παρουσιασμένο σε προθήκες που περιέχει φωτογραφίες, σημειώσεις, βίντεο αλλά και κομμάτια του τοπίου, όπως πέτρες και χώμα. Φέρνοντας το τοπίο στον εκθεσιακό χώρο ο καλλιτέχνης αναδεικνύει την αδυναμία του να αναπαρασταθεί. Το έργο αποτελεί ένα φόρο τιμής στις κορυφές του Πενταδάκτυλου στην Κύπρο, που εμμονικά προσεγγίζει ο Σαρρής θυμίζοντας τη σημασία του γαλλικού όρους Saint-Victoire για τον Paul Cézanne, χωρίς να λείπει το πολιτικό στοιχείο καθώς το συγκεκριμένο βουνό άλλαξε εθνικότητα το 1974, κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του έργου.

Σε αυτή την κατηγορία έργων εμπίπτει και το δίπτυχο του Γιώργου Χατζημιχάλη, Tα πρώτα 10.000 δέντρα που φύτεψε ο Ελζεάρ Μπουφιέ (2021) που φέρνει στην επιφάνεια την περίπτωση του Γάλλου βοσκού Μπουφυέ ο οποίος φύτεψε, μεταξύ 1907 και 1910, δέκα χιλιάδες βελανιδιές και οξιές κοντά στη Προβηγκία. Οι γαλλικές αρχές θεώρησαν τα δέντρα ως αυτοφυή. Το έργο του Χατζημιχάλη αναγνωρίζει την παρερμηνεία της πράξης του βοσκού και αναδεικνύει το ζήτημα των δυσδιάκριτων ορίων ανάμεσα στην αδιαμεσόλαβητη φύση και στη φύση στην οποία έχει αφήσει το αποτύπωμα του ο άνθρωπος. Κάνει μνεία στη σημασία της απλότητας των πράξεων καθημερινών ανθρώπων που πολλές φορές δεν απέχουν από αυτές των  καλλιτεχνών, αν σκεφτεί κανείς τις 700 βελανιδιές που φύτεψε ο Joseph Beuys στη documenta του 1982. Και ίσως κάπως έτσι να εξελίσσεται με τον χρόνο και η τοπιογραφία ως καλλιτεχνική πρακτική, από μια διαμεσολαβημένη εικόνα της φύσης σε μια διακριτική συν-διαμόρφωση της.

 

«The Landscape Show», Eleftheria Tseliou Gallery, έως 9 Απριλίου.

 

 

TAGS