Από αριστερά: Φορεσιά Λήμνου 18ος αι. Φορεσιά Λευκάδας 19ος αι. Φορεσιά Ίου 18ος αι.

Παράδοση με φρέσκια ματιά στη Σύρο

Το Ίδρυμα Κομνηνός παρουσιάζει μοναδικά φωτογραφικά πορτραίτα με χειροποίητες λεπτομέρειες των Βαγγέλη Κύρη και Anatoli Georgiev στην Πινακοθήκη Κυκλάδων

 Η σχέση μας με την παράδοση είναι ιδιαίτερη στην Ελλάδα. Όσο υπερήφανοι είμαστε για την Ιστορία μας και θέλουμε να τιμάμε τις παραδόσεις μας, άλλο τόσο συγκεκριμένες πτυχές αυτών ανακινούν μέχρι και σήμερα κάποιου είδους κόμπλεξ έως και απώθηση στο μέσο Νεοέλληνα. Ενδεχομένως επειδή η ιστορία του νέου Ελληνισμού είναι μια ιστορία σκλαβιάς, την οποία ακόμη δεν έχουμε αποδεχτεί πλήρως, αφού την διδασκόμαστε αποσπασματικά, με έμφαση στον αγώνα για την απελευθέρωση και τον εξευρωπαϊσμό της κοινωνίας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διαφορετική στάση που τηρείται απέναντι σε ενδύματα με αρχαιοελληνικές επιρροές σε σχέση με αυτά με λαογραφικά στοιχεία. Κάτι που είναι πραγματικά κρίμα αν αναλογιστεί κανείς το εύρος μοτίβων, υφασμάτων και ενδυμάτων που περιλαμβάνει η ελληνική παράδοση, καθώς και τον χρόνο και τη μαεστρία που απαιτούνταν για να δημιουργηθούν αυτές οι φορεσιές. Ίσως αυτό που χρειάζεται είναι να δούμε τα λαογραφικά κατάλοιπα του πολιτισμού μας με μια φρέσκια, πιο λυρική και σύγχρονη ματιά, ώστε να τα αγκαλιάσουμε πραγματικά ως μέρος της ταυτότητάς μας, η οποία ακροβατεί μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Αυτό επιτυγχάνουν οι Βαγγέλης Κύρης και Anatoli Georgiev με το «Ένδυμα Ψυχής» που παρουσιάζεται αυτή την περίοδο στην Ερμούπολη της Σύρου από το Ίδρυμα Αντώνιος Ε. Κομνηνός, σε επιμέλεια Έρρικας Βασιλείου και Γιώργου Αλτουβά (έως 10 Ιουλίου). Στον απόηχο του περσινού εορτασμού των 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, το καλλιτεχνικό δίδυμο καταφέρνει με το έργο του να δώσει νέα πνοή στην πλούσια συλλογή ενδυμασιών του Λαογραφικού τμήματος του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, στο τετραετές επετειακό πρόγραμμα «ΕΠΑΝΑCΥΣΤΑΣΗ ‘21» του οποίου εντάσσεται η έκθεση. Με αυτές απαθανάτισε ο Κύρης μοντέλα και ηθοποιούς διαφόρων ηλικιών σε μοναδικά φωτογραφικά πορτραίτα, τα οποία εκτίθενται στις πέτρινες αίθουσες της Πινακοθήκης Κυκλάδων με έναν υποβλητικό φωτισμό που τονίζει ακόμη περισσότερο την ατμοσφαιρικότητά τους.

Φωτό: Αλέξανδρος Πετράκης

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι φωτογραφίες αυτές τυπώθηκαν σε βαμβακερούς καμβάδες, τους οποίους έχει επεξεργαστεί ο Georgiev κεντώντας με περίτεχνο τρόπο κατά τόπους στα σημεία όπου βρίσκονταν τα κεντήματα στις φορεσιές που απεικονίζονται και επανασυστήνοντας ουσιαστικά με αυτόν τον τρόπο την αρχική υλική υπόσταση του αντικειμένου της φωτογραφίας. Πρόκειται για ένα «προϊόν διαλογικής συν-εργασίας, το οποίο έχει ως συνέπεια ένα ενιαίο εικαστικό αποτέλεσμα, καθώς εν τέλει δεν μπορούμε να φανταστούμε το ένα στοιχείο (τις φωτογραφίες του Κύρη) να υπάρχει χωρίς το άλλο (τα κεντήματα του Georgiev)», όπως πολύ σωστά παρατήρησε στα εγκαίνια ο γενικός γραμματέας της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, Θεμιστοκλής Π. Κοντογούρης. Η αίσθηση αυτή παραμένει και στα μικρής κλίμακας πορτραίτα που «ντύνουν» τα εξώφυλλα των βιβλίων που έχουν τοποθετηθεί αμφιθεατρικά στην τελευταία αίθουσα, όπου παρουσιάζεται ένα βίντεο με κοντινά σε λεπτομέρειες των πορτραίτων και των ενδυμάτων.

Η έκθεση διαρθρώνεται σε τέσσερις ενότητες: η πρώτη εστιάζει στην αναβίωση επώνυμων ιστορικών προσώπων («Ήρωας»), η δεύτερη παρουσιάζει νησιώτικες φορεσιές («Νησί»), η τρίτη επικεντρώνεται σε ανθρώπους της επαναστατικής περιόδου («Ψυχή»), ενώ η τέταρτη περιλαμβάνει φορεσιές από περιοχές που δεν είναι πλέον ελληνικές («Μνήμη»). Σε κάθε μία, όμως, μπορεί να εντοπίσει κανείς επιβλητικά πορτραίτα που απηχούν γνωστά στιγμιότυπα της εγχώριας και ευρωπαϊκής τέχνης των προηγούμενων αιώνων: από τη Φορεσιά της Ίου (18ος αι.) σε κλίμα που απηχεί τη Δεσποσύνη του Σαλότ (The Lady of Shallot, 1888) του Τζον Γουίλιαμ Γουότερχαουζ και τη Φορεσιά από τη Μέση Κέρκυρας (19ος αι.) με βλέμμα αντίστοιχο της Ιουδίθ με το Κεφάλι του Ολοφέρνη (Judith and The Head of Holofernes, 1901) του Γκούσταφ Κλιμτ, στην Παιδική Φορεσιά από τη Βόρεια Αττική (20ός αι.) με ξεκάθαρες αναφορές στο Γιάντες (1878) του Νικολάου Γύζη και τη Φορεσιά Σκιάθου (19ος-20ός αι.) που θυμίζει την Προσωπογραφία Υδραίας κυρίας του Φραντσέσκο Πίτζε που βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη, ίσως το πιο επιβλητικό πορτραίτο όλων είναι η Φορεσιά Μεγάρων Αττικής (19ος αι.), με τη Μάρα Δαρμουσλή σε μία στάση που αναπόφευκτα παραπέμπει στην Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου (La Grèce sur les ruines de Missolonghi, 1826) του Ευγένιου Ντελακρουά. Η προσωπογραφία, άλλωστε, αποτελεί σταθερή αναφορά των καλλιτεχνών, στην προσπάθειά τους να αποτυπώσουν σε μία εικόνα τον ψυχισμό του μοντέλου τους.

Η παρουσίαση στην Πινακοθήκη Κυκλάδων αποτελεί έναν από τους σταθμούς της έκθεσης Ένδυμα Ψυχής, η οποία τους τρεις προηγούμενους μήνες βρισκόταν στο KF Foundation της Σεούλ στη Νότια Κορέα. Το πλήρες έργο του Βαγγέλη Κύρη και του Anatoli Georgiev θα παρουσιαστεί τον Σεπτέμβριο στο κτήριο της Παλαιάς Βουλής, την έδρα δηλαδή της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος και του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Μέχρι τότε, όσοι πιστοί σπεύσατε στη Σύρο.

 

TAGS