«Statecraft: Διαμορφώνοντας το κράτος» Άποψη εγκατάστασης (από αριστερά προς τα δεξιά): Ελένη Καμμά, Marina Naprushkina, Navine Khan G. Dossos, Langlands & Bell. Photo: Anna Primou

ΕΜΣΤ: Νέες εκθέσεις και ριζική αναδιάρθρωση στη μόνιμη συλλογή

Παρουσιάζοντας τις πέντε εκθέσεις που ξεκινούν σήμερα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, η Κατερίνα Γρέγου προανάγγειλε σημαντικές αλλαγές και καινοτομίες.

Πριν από 50 περίπου ημέρες, στις 5 Απριλίου, η Κατερίνα Γρέγου ξεδίπλωσε τη φιλοσοφία και τους στόχους του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης παρουσιάζοντας ταυτόχρονα και το εκθεσιακό πρόγραμμα της χρονιάς. Τώρα ήρθε η στιγμή για τα βήματα της πιο συγκεκριμένης υλοποίησης τόσο στη λειτουργία του ιδρύματος αλλά και στην πρακτική πλευρά όσον αφορά εμάς τους επισκέπτες, μιας και το στο παλιό Φιξ ξεκινούν ταυτόχρονα πέντε εκθέσεις.

Το ζητούμενο (ή ένα από τα ζητούμενα) για την διευθύντρια του μουσείου,  είναι να εμπλουτιστεί η εμπειρία της επίσκεψης η συνολικότερη σχέση του ΕΜΣΤ με το κοινό. Ουσιαστικά να γίνει φιλόξενο, συμπεριληπτικό, να περνά ό κόσμος ποιοτικό χρόνο μέσα σε αυτό και να ξεπερνά τα «εμπόδια» που έχει με την τέχνη. Κάτι που ξεκινάει με βελτιώσεις στην παρουσίαση της μόνιμης συλλογής (η έννοα της οποίας τείνει προς κατάργηση), βελτιώσεις που προαναγγέλλουν μια ριζική ανανέωση και αναδιάρθρωση μέχρι το τέλος του 2022. Η αλλαγή θα αφορά τόσο σε ευρύτερες καινοτομίες στο εκθεσιακό πρόγραμμα όσο και σε στοχευμένες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις στο χώρο. Εν όψει μάλιστα της ενσωμάτωσης των έργων της δωρεάς Δασκαλόπουλου, η μόνιμη συλλογή αποκτά περισσότερη θεματική και μορφολογική συνοχή με επικεντρωμένες μετακινήσεις και αφαιρέσεις έργων.

Η «ναυαρχίδα» των φετινών περιοδικών εκθέσεων είναι η ομαδική  «Statecraft – Διαμορφώνοντας το κράτος» που  μάς καλεί να σκεφτούμε το έθνος-κράτος υπό το πρίσμα των σημερινών συνθηκών, πάνω από 200 χρόνια μετά τη σύλληψη του ελληνικού κράτους. Μπορούμε να φανταστούμε άλλα μοντέλα κοινωνικής οργάνωσης και κράτους που δεν ταυτίζονται με συγκεκριμένες σημαίες ή διαβατήρια; Ποιες άλλες μορφές του ανήκειν και της κοινότητας εκτός του έθνους-κράτους θα μπορούσαν να διαμορφωθούν; Πώς μπορούμε να υπερβούμε την τοξικότητα του εθνικισμού, διατηρώντας ταυτόχρονα τα προτερήματα του έθνους-κράτους; Είναι η έννοια του παγκόσμιου πολίτη, που φαίνεται να κερδίζει έδαφος λόγω της ανάγκης ανεύρεσης κοινών λύσεων σε κοινά προβλήματα, έστω εφικτή ή ευλογοφανής; Οι 39 καλλιτέχνες της έκθεσης επιχειρούν μια ευρεία κριτική ανατομία αυτών των ζητημάτων και προβλημάτων. Τα έργα τους αποκαλύπτουν τις κρυφές/αφανείς πτυχώσεις των εννοιών και της πραγματικότητας του έθνους και του κράτους, αναγκάζοντάς μας να τα προσεγγίσουμε από μια καινοτόμα, ευφάνταστη και ευρηματική οπτική γωνία. Η έκθεση την οποία επιμελήθηκε η Κατερίνα Γρέγου, καταλαμβάνει τρεις ορόφους και θα διαρκέσει μέχρι τις 30 Οκτωβρίου. Ο σχεδιασμός της έκθεσης ανατέθηκε σε αρχιτεκτονικό γραφείο, το Flux Office, της Εύας Μανιδάκη και του Θανάση Δεμίρη, μια πρακτική η οποία θα είναι εφεξής συστηματική.

Αντώνης Πίττας «jaune, geel, gelb, yellow. Πράξεις μοντερνισμού με τον Αντώνη Πίττα και τον Theo van Doesburg» 2021/22 Άποψη εγκατάστασης: ΕΜΣΤ Φωτογραφία: Studio Vaharidis

Ακόμη, σήμερα 16 Ιουνίου ξεκινά η ατομική έκθεση του Έλληνα καλλιτέχνη της διασποράς Αντώνη Πίττα, «jaune, geel, gelb, yellow – Πράξεις μοντερνισμού με τον Αντώνη Πίττα και τον Theo van Doesburg». Η έκθεση εξετάζει την αποτυχία, την κατάρρευση και την ιστορικοποίηση των μοντερνιστικών ιδεωδών, σε συνάρτηση με το πολιτικό σκηνικό των ευρείας κλίμακας διαμαρτυριών του κινήματος των κίτρινων γιλέκων στη Γαλλία. Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί ανακλαστικό φύλλο σε κίτρινο χρώμα, για να αναπαραστήσει τις σιλουέτες των διαδηλωτών, της αστυνομίας και τις αλληλεπιδράσεις τους κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων. Τις τοποθετεί μπροστά από επιλεγμένα σχέδια του Theo van Doesburg, ιδρυτή του κινήματος De Stijl και έναν από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία της τέχνης. Η εγκατάσταση του Πίττα παρεμβαίνει στη συλλογή του ΕΜΣΤ, συγκεκριμένα σε ένα κεφάλαιο που αναφέρεται στην πολιτική αναταραχή και τη διαμαρτυρία κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Η επιμέλεια είναι της Δάφνη Βιτάλη.

Η Ειρήνη Βουρλούμη στην έκθεση «Στον ίδιο χώρο». Φωτό: Άννα Πρίμου

Η έκθεση «Στον ίδιο χώρο» είναι ένας καλλιτεχνικός διάλογος που άνοιξε η φωτογράφος Ειρήνη Βουρλούμη (γενν. 1975) με το ζωγραφικό έργο του παππού της Ανδρέα Βουρλούμη (1910–1999). Η Ειρήνη Βουρλούμη παραθέτει δικές της φωτογραφίες, τραβηγμένες με κινητό τηλέφωνο κατά τις περιπλανήσεις της στην πόλη της Αθήνας – ένας φόρος τιμής δίπλα σε έργα που έκανε ο Ανδρέας Βουρλούμης πάνω από μισό αιώνα πριν: ζωγραφικούς πίνακες, υδατογραφίες, σχέδια και ποιήματα. Τα μέσα διαφέρουν αλλά ο σκοπός είναι κοινός. Μέσα από τον συσχετισμό των εικόνων η φωτογράφος δημιουργεί γέφυρες μεταξύ της μεταπολεμικής Αθήνας, όπως την αποτύπωσε στα γρήγορα σχέδιά του ένας ιστορικής σημασίας ζωγράφος, και της ίδιας πόλης σήμερα, όπως την καταγράφει η ίδια στις δικές τις περιπλανήσεις. Από τις εικόνες αυτές αναδύεται ο διαχρονικός χαρακτήρας της πόλης, από την αρχιτεκτονική και το τοπίο ως τη ζωή των κατοίκων της, αλλά και μια εναλλακτική γενεαλογία απεικόνισης του αστικού τοπίου.

Jennifer Nelson «Απόβλητα (Κληρονομιά). Μια δημόσια πραγμάτευση του απωθημένου», 2022 (πρότζεκτ εν εξελίξει) Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας. Φωτογραφία: Άννα Πρίμου

Όλο το 2021 η Jennifer Nelson μάζευε τις χρησιμοποιημένες συσκευασίες και τα στέρεα απόβλητα της οικογένειάς της, όπως πλαστικά, μπουκάλια και χαρτιά. Στο τέλος, ο όγκος και η μάζα των σκουπιδιών, που συνέλεξε, ξεπέρασαν κατά πολύ τον όγκο και το βάρος της ίδιας. Έως τον Σεπτέμβριο, η Nelson θα βρίσκεται τις ώρες που λειτουργεί το Μουσείο στον χώρο του Project Room ΙΙ του ΕΜΣΤ και θα επεξεργάζεται γλυπτικά το υλικό αυτό μπροστά στο κοινό, φτιάχνοντας με τα σκουπίδια και τα οικογενειακά απόβλητα μορφές που θα μπορούν να φορεθούν στο σώμα σαν ρούχα. Με τη διαδικασία αυτή η Nelson συγκρίνει άμεσα την ποσότητα των συλλογικών αποβλήτων μας με την κλίμακα του σώματός μας. Το έργο «Απόβλητα (Κληρονομιά)» διαπραγματεύεται το πένθος για την κληρονομιά που αφήνουν οι καταστροφικές μας πράξεις μας στο περιβάλλον αλλά συγχρόνως αναγνωρίζει και αποδέχεται τις ευθύνες μας. Όταν ολοκληρωθεί το έργο, η καλλιτέχνις θα φορέσει τα ρούχα από τα σκουπίδια που έχει φτιάξει, δείχνοντας το βάρος που φέρουμε στους ώμους μας από τον τρόπο της ζωής μας, και η όλη διαδικασία θα καταλήξει σε μια περφόρμανς. Οι επισκέπτες καλούνται να μπουν στο προσωρινό εργαστήριο, να γίνουν μάρτυρες στη δημιουργική διαδικασία και να κατανοήσουν τον κύκλο ζωής και τις συνέπειες των συνηθειών μας.

Lawrence Abu Hamdan Walled Unwalled, 2018 (στιγμιότυπο) Μονοκάναλο βίντεο, έγχρωμο, ήχος, 20′ 04” Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη

Τέλος, στην αίθουσα προβολών, στο μεσοπάτωμα, παρουσιάζεται το έργο του Lawrence Abu Hamdan για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ο Abu Hamdan είναι ένας ηχητικός ντετέκτιβ· μέσα από τις οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις, τα βίντεο, τις περφόμανς, τη φωτογραφία, τα δοκίμια και τις διαλέξεις του, καθώς και μέσα από τη χρήση διαφορετικών ειδών ήχου, εξερευνά την πολιτική επίδραση της ακρόασης και του ήχου στα ανθρώπινα δικαιώματα και το νόμο. Οι ηχητικές έρευνες του καλλιτέχνη έχουν χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικά στοιχεία στο Δικαστήριο Ασύλου και Μετανάστευσης του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και για την υποστήριξη οργανώσεων όπως η Διεθνής Αμνηστία. Στο ΕΜΣΤ θα παρουσιαστούν επιλεγμένα κινηματογραφικά του έργα, τα οποία εξερευνούν τις θεματικές των αμφισβητούμενων συνόρων, της ιθαγένειας και της ελευθερίας μετακίνησης.

Και βέβαια στο φουαγιέ εξακολουθεί να βρίσκεται το «Arbres à Palabres» (Το δέντρο της πλατείας) του Stephan Goldrajch είναι ένα γιγάντιο δέντρο, ύψους 6 μ., φτιαγμένο από κομμάτια πλεκτών, υφαντών και κεντημάτων, από νήματα πολύχρωμα και κουρέλια σε ποικίλα μοτίβα και συνθέσεις. Το έχουν δημιουργήσει άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών ομάδων που ζουν ή εργάζονται στις γειτονιές γύρω από το Μουσείο, αλλά και ένοικοι σε οίκους ευγηρίας ή πρόσφυγες σε παρακείμενες δομές.

Επίσης ο διεθνούς φήμης Έλληνας αρχιτέκτονας Πέτρος Μπαμπασίκας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, με την ομάδα του και τον στενό του συνεργάτη Κωνσταντίνο Πετράκο, παρεμβαίνει στην είσοδο του Μουσείου δημιουργώντας έναν χώρο συγκέντρωσης και ανάπαυλας για το κοινό.

TAGS