Ο «Βρετανικός», αδελφάκι του «Τιτανικού», βρίσκεται στον βυθό της Κέας.

Ελληνικός βυθός: Τα επισκέψιμα ναυάγια και η ιστορία τους

Επιτρέπεται η κατάδυση γύρω από 11 βυθισμένα πλοία που χαρακτηρίζονται ως μνημεία αλλά απαγορεύεται να μπούμε μέσα στα σκάφη ή να συλλέξουμε αντικείμενα.  

Είτε εξ αιτίας πολεμικών επιχειρήσεων είτε από θαλασσοταραχές, ο ελληνικός βυθός είναι διάσπαρτος από πλοία που κάποτε διέσχιζαν τα νερά και που τώρα έχουν παραδοθεί στο φυσικό υδάτινο περιβάλλον συνθέτοντας όμως ένα υποβρύχιο μουσείο το οποίο (σε κάποιο του κομμάτι)  μπορούμε πλέον να προσεγγίσουμε υπό τις δέουσες προϋποθέσεις. Την περασμένη εβδομάδα το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε πως 11 ναυάγια, χαρακτηρισμένα ως μνημεία, είναι πλέον επισκέψιμα για καταδύσεις αναψυχής αφού ολοκληρώθηκε η τεκμηρίωση τους από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Ποια είναι όμως αυτά τα πλοία και ποια είναι η ιστορία τους που κατέληξε σε θαλάσσια τραγωδία;

Το πιο διάσημο από αυτά τα 11 ναυάγια είναι ο περίφημος «Βρετανικός» (HMHS Britannic), ένα υπερωκεάνειο, αδελφάκι του «Τιτανικού» το οποίο ναυπηγήθηκε δύο χρόνια μετά το ιστορικό ναυάγιο (δηλαδή το 1914) και στον σχεδιασμό του έγιναν βελτιώσεις και προσθήκες σε σωστικά μέσα για να μην συμβεί κάτι ανάλογο. Το πλοίο δεν πρόλαβε να μπει στη γραμμή γιατί ξέσπασε ο 1ος Παγκόσμιος Πόλεμος οπότε και επιτάχθηκε και μετατράπηκε σε νοσοκομειακό πλοίο μεταφέροντας τραυματίες από τα μέτωπα της Καλλίπολης, των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής. Βυθίστηκε από τορπίλη γερμανικού υποβρυχίου στις 21 Νοεμβρίου 1916 στο στενό της Κέας. Το ναυάγιο κόστισε 30 ανθρώπινες ζωές ενώ οι διασωθέντες ήταν 1.035. Ανάμεσα τους μια γυναίκα, η Βάιολετ Τζέσοπ, η οποία είχε διασωθεί και από τον «Τιτανικό». Ο «Βρετανικός» βρέθηκε το 1975 από τον Ζακ Κουστώ σε βάθος 120 μέτρων.

Μια εβδομάδα νωρίτερα, στις 16 Νοεμβρίου 1916, είχε βυθιστεί, πάλι κοντά στην Κέα, άλλο ένα τεράστιο για την εποχή πλοίο, το υπερωκεάνειο «Burdigala» το οποίο όπως και ο «Βρετανικός» είχε επιταχθεί από τις δυνάμεις της Αντάντ (από τους Γάλλους αυτό) για να μεταφέρει εφόδια και στρατιώτες. Στο βυθό κατέληξε, χωρίς ανθρώπινες απώλειες, όταν προσέκρουσε σε θαλάσσια νάρκη που είχε αφήσει γερμανικό υποβρύχιο.

Το ατμόπλοιο «Minewaska» στον βυθό της Σούδας © ΥΠΠΟΑ

Την ίδια περίοδο, στις 29 Νοεμβρίου 1916, άλλη μια γερμανική τορπίλη υποβρυχίου βύθισε κοντά στο Μαράθι της Σούδας στην Κρήτη το ατμόπλοιο «Minewaska». Και αυτό το πλοίο, μήκους 183 μέτρων, χρησιμοποιούνταν από τον βρετανικό στρατό για μεταφορά εφοδίων. Ούτε εδώ υπήρξαν θύματα. Από το ατμόπλοιο, το οποίο βρίσκεται σε μικρό βάθος, έχουν μείνει μόνο 50 μέτρα.

Χωρίς ανθρώπινες απώλειες βυθίστηκε τον Φεβρουάριο του 1868 το τροχήλατο ατμόπλοιο «Πατρίς»  καθώς από λάθος χειρισμούς προσάραξε σε ξέρα στον Κούνδουρο της Κέας.

Στις 24 Απριλίου του 1941 γερμανικά αεροπλάνα βύθισαν στον όρμο της Μήλου το φορτηγό ατμόπλοιο «Σίφνος» σκοτώνοντας τέσσερα από τα εννέα μέλη του πληρώματος. Το ατμόπλοιο, αμερικανικής κατασκευής, δεν μετέφερε όπλα ή κάτι σχετικά αλλά σαπούνια, μέλι, λάδι, κρασί, βρώμη και φασκόμηλο.

Στο λιμάνι του Αδάμαντα της Μήλου και σε βάθος 45 μέτρων βρίσκεται και το φορτηγό ατμόπλοιο «Άρτεμις Πίττα» το οποίο βυθίστηκε στις 21 Φεβρουαρίου του 1943 χτυπημένο από βρετανικά βομβαρδιστικά, καθώς ήταν επιταγμένο από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.

Η εντεκάδα των ναυαγίων συμπληρώνεται από το μότορσιπ «Μυτιλήνη» το οποίο βούλιαξε έπειτα από πρόσκρουση σε ύφαλο εν μέσω καταιγίδας, στην Κασσάνδρα της Χαλκιδικής το 1961, τα τσιμεντόπλοια Creteland και Pioneer στην Εύβοια, το ατμόπλοιο Volos μεταξύ Πηλίου και Σκιάθου καθώς και ένα τουρκικό ναυάγιο στο Καλαμίτσι Χαλκιδικής.

© ΥΠΠΟΑ

Σε όλα αυτά τα ναυάγια επιτρέπεται η κατάδυση, αποκλειστικά και μόνο εξωτερικά και περιμετρικά αυτών και απαγορεύεται ρητώς η κατάδυση με διείσδυση στο εσωτερικό τους. Η διείσδυση στο εσωτερικό του ναυαγίου δύναται να επιτραπεί αποκλειστικά και μόνο για ερευνητικούς σκοπούς, κατόπιν σχετικής απόφασης των Υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Σημειώνεται ότι στους καταδυόμενους απαγορεύεται οιαδήποτε πράξη ή παράλειψη που έχει ως αποτέλεσμα την επέμβαση, άρα και επαφή, τη φθορά ή την αλλοίωση των ναυαγίων, καθώς και η συλλογή, αποκομιδή ή και απλή μετακίνηση οιωνδήποτε κινητών πραγμάτων που ευρίσκονται σε αυτά ή στον πυθμένα ή το βυθό γύρω από αυτά. Απαγορεύεται επίσης η διενέργεια έρευνας με σκοπό την αποκάλυψη κινητών αντικειμένων τόσο στο χώρο του ναυαγίου, όσο και στην ευρύτερη περιοχή του και τα οποία πιθανώς συνδέονται με αυτό.

Σύμφωνα με τους όρους της Κοινής Υπουργικής Απόφασης των Υπουργών Εθνικής Αμυνας Νίκου Παναγιωτόπουλου, Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνας Μενδώνη και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Γιάννη Πλακιωτάκη, του περασμένου Μαρτίου, με την οποία καθορίζονται οι όροι διενέργειας καταδύσεων αναψυχής, οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να γνωστοποιούν στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και, ειδικότερα, στην ηλεκτρονική διεύθυνση: eea-shipwrecks@culture.gr τα προβλεπόμενα στοιχεία, τουλάχιστον μία ημέρα πριν την διενέργεια της κατάδυσης.

Ήδη ετοιμάζεται η απόδοση περισσότερων ναυαγίων, μόλις ολοκληρωθεί η τεκμηρίωσή τους από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων.

TAGS