Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Brice Marden: Η φύση, ο χρόνος και η ζωγραφική

Πρώτες εντυπώσεις από την έκθεση  «Βrice Marden και Ελληνική Αρχαιότητα» σε επιμέλεια  του εικαστικού Δημήτρη Αντωνίτση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Tί είναι εκείνο που κάνει μία απλή γραμμή πάνω σε μία επιφάνεια, μία ελάχιστη χειρονομία, μία μονοχρωματική επιφάνεια μία εικόνα που προσφέρει αισθητική πληρότητα, αίσθηση ανάτασης, την οπτική μεταφορά μίας προσέγγισης ως προς την ζωή; Αυτό είναι πιθανό ότι θα αναρωτηθεί ο επισκέπτης που θα αντικρύσει τα «μινιμαλιστικά» έργα του Brice Marden  που παρουσιάζονται στην έκθεση «Βrice Marden και Ελληνική Αρχαιότητα» σε επιμέλεια  του εικαστικού Δημήτρη Αντωνίτση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης , μία έκθεση που εκτός του ότι αποτελεί μία ευσύνοπτη διαδρομή σε σχεδόν όλο το εύρος της δουλειάς του καταξιωμένου Αμερικανού καλλιτέχνη, παρουσιάζει τα έργα δίπλα σε επιλεγμένες αρχαιότητες από τις συλλογές των κυκλαδικών, κυπριακών και αρχαίων ελληνικών αρχαιοτήτων του μουσείου.

Η συνύπαρξη αυτή είναι διακριτική και καθόλου τετριμμένη, άστοχη ή επιφανειακή όπως κινδυνεύει να είναι μία τέτοια μουσειολογική προσέγγιση που επιχειρεί να συνδέσει το σύγχρονο και το αρχαίο (η ενότητα των εκθέσεων «Θεϊκοί Διάλογοι» του Μουσείου στην οποία εντάσσεται και η συγκεκριμένη παρουσίαση έχουν κατορθώσει και άλλες επιτυχημένες συνομιλίες αρχαίου και σύγχρονου). Στην περίπτωση του Marden η σχέση αυτή αρχαιότητας και σύγχρονου απορρέει όχι μόνο από την πολύχρονη εντρύφηση του καλλιτέχνη στον ελληνικό πολιτισμό, στο τοπίο και το φως της Ελλάδας αλλά και από τις φορμαλιστικής προσέγγισης προβολές του μοντερνισμού στην αρχαιότητα. Το αρχαίο αντικείμενο είναι το θραύσμα είναι επίσης η καθαρότητα της φόρμας, είναι ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής, εκείνο απομένει όταν αφαιρεθεί κάθε τι περιττό.

Αυτή η ελάχιστη χειρονομία που όμως μετατρέπεται σε κάτι μεγαλειώδες βρίσκει την έκφραση της σε ένα από πιο λεπταίσθητα έργα της έκθεσης, το Grove Addenda (Delphi), που δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα φυλλαράκι ελιάς από τον πανάρχαιο ελαιώνα της Φωκίδας που ο καλλιτέχνης έκοψε, κόλλησε και επιζωγράφισε σε ένα φύλλο χαρτιού. Σαν ένα μικρό πετράδι στην άμμο, την στίξη σε μία πρόταση, το μικρό αυτό φύλλο έτσι όπως τοποθετείται στην αρκετά μεγαλύτερη επιφάνεια του χαρτιού είναι ένα παιχνίδι με την κλίμακα που κάνει το μικρό μέγεθος να στέκει με την επιβλητικότητα και σεμνότητα ενός κυπαρισσιού ανατρέποντας έτσι την σχέση μικρού-μεγάλου. Ακριβώς δίπλα, το ελληνιστικό στεφάνι με τα χρυσά φύλλα βελανιδιάς συμπληρώνει την αφήγηση παραπέμποντας στην ιερότητα. Αν υποθέσουμε ότι η ιερότητα αποτελεί μια διαχρονική έννοια, τότε η σχέση με το έργο του Marden γίνεται σαφής στο μέτρο που το έργο του παραπέμπει εμμέσως για ποιότητες και αξίες που διαπερνούν όλους τους πολιτισμούς.

Ο Marden απομονώνει το τυχαίο και το εφήμερο και το μεταβάλλει σε ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα του χρόνου, της φύσης και του ανθρώπου. Στην σειρά «Souvenir de Grece» ενθέτει καρτ-ποστάλ από την Ελλάδα της δεκαετίας του ‘70 στην επιφάνεια ενός χαρτιού που ζωγραφίζει με ορθογώνιους σχηματισμούς από στρώματα χρώματος που καταλήγουν σε μία μονοχρωματική επιφάνεια σε τόνους του μαύρου, μπλε και γκρι. Η γεωμετρικές δομές που δημιουργεί μέσα από το χρώμα και την γραμμή συνυπάρχουν με την αίσθηση του τυχαίου. Έχει κανείς την αίσθηση ότι αυτό που υπονοείται είναι ότι πίσω από το τυχαίο υπάρχει μία τάξη, ένας τρόπος οργάνωσης του κόσμου, μία βαθύτερη σοφία.

Η σαγήνη του τυχαίου και του θραύσματος βρίσκει την πιο μεστή της έκφραση στην σειρά με τα μάρμαρα από την οποία τρία έργα έγιναν ειδικά για την συγκεκριμένη έκθεση. Παρατηρώντας τα θραύσματα μαρμάρου από την Ελλάδα που ο Marden συνέλεγε για να χρησιμοποιήσει στο σπίτι του, ο καλλιτέχνης παίρνει ως σημείο αναφοράς τα φυσικά νερά και τους χρωματισμούς του μαρμάρου, όπως τα μαύρα σχήματα και συμπληρώνει το ρυθμικό αυτό παιχνίδι των χρωμάτων και σχημάτων προσθέτοντας πάνω στο μάρμαρο την δική του χειρονομία. Αυτό που εντέλει φαίνεται να τον απασχολεί είναι το τί συνιστά ζωγραφική και δημιουργία, τί κάνει μία μορφή να αποκτά νόημα.

Παρότι ο Βrice Marden χαρακτηρίζεται εν γένει ως ένας καλλιτέχνης από την γενιά του Αμερικανών μινιμαλιστών, το έργο του έχει την διακριτική ζεστασιά της χειρονομίας, συνδυάζει την διανόηση με το συναίσθημα και το βίωμα, την σχέση με το χρόνο όχι μόνο τον χρόνο της ιστορίας και των πολιτισμών αλλά και τον χρόνο της δημιουργικής διαδικασίας, τον χρόνο μέσα από τον οποίο ωριμάζει η δημιουργική σκέψη και προκύπτει το έργο. Σε κάποια σημεία τα έργα του θυμίζουν πίνακες του Rothko και δεν είναι τυχαίο ότι ο Μarden γοητεύεται από το ελληνικό φως, αλλού διακρίνει κανείς τις επιρροές από την ασιατική καλλιγραφία.

Από τις πιο συναρπαστικές εκθέσεις στην Αθήνα, η έκθεση του Brice Marden στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και δίπλα στις αρχαιότητες είναι μία στιγμή ανάπαυλας από τον οπτικό θόρυβο και την «κατανάλωση» εικόνων που  αναισθητοποιούν το βλέμμα και αποτελούν ένα από τα σημεία των καιρών. Είναι επίσης μία εμβύθιση στον χρόνο και ένας στοχασμός για τις αξίες που κάνουν την φθαρτότητα να μοιάζει πιο ανθρώπινη και διαχειρίσιμη.

 

TAGS