Larry Ossei-Mensah,Omsk Social Club συνεπιμελητές 7ης Μπιενάλε της Αθήνας. Φωτογραφίες: Νύσος Βασιλόπουλος.

Αντικρίζοντας την ΕΚΛΕΙΨΗ

Οι επιμελητές της 7ης Μπιενάλε της Αθήνας μιλούν για την προσέγγιση και τα έργα της φετινής έκθεσης.

ΕΚΛΕΙΨΗ (ECLIPSE). Έτσι μας συστήθηκε στις αρχές του 2020 η 7η Μπιενάλε της Αθήνας (ΑΒ7), την οποία συνεπιμελούνται οι Omsk Social Club και ο Larry Ossei-Mensah, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Poka-Yio. Η έκθεση, που αρχικά ήταν προγραμματισμένη να παρουσιαστεί πέρυσι το φθινόπωρο, ετοιμάζεται αυτήν την περίοδο πυρετωδώς σε τρία, γειτονικά μεταξύ τους, κτίρια-σημεία αναφοράς του ιστορικού κέντρου της πρωτεύουσας, το Πρώην Εμπορικό Κέντρο Fokas, τα Πρώην Δικαστήρια Σανταρόζα και το Μέγαρο Σίνα, αλλά και στην Πλατεία Δικαιοσύνης (Αρσάκη & Πανεπιστημίου), ώστε να ανοίξει εν τέλει επίσημα για το κοινό στις 24 Σεπτεμβρίου.

Εάν αναλογιστεί κανείς ότι ο τίτλος ECLIPSE επιλέχθηκε για να αναδείξει «την ολοένα και πιο θολή αντίληψη που έχουμε για την πραγματικότητα εξαιτίας μιας κατάστασης διαρκούς ρευστότητας που βιώνουμε σήμερα», θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προφητικός. Έκτοτε, η πανδημία του Covid-19 «πάγωσε» όλη την υφήλιο, επιδρώντας έως και σήμερα καταλυτικά σε κάθε έκφανση της ζωής μας, από τις μετακινήσεις έως τον τρόπο που αλληλεπιδρούμε ο ένας με τον άλλον. Παράλληλα, μέσα στον ενάμιση χρόνο που μεσολάβησε από τότε που η Μπιενάλε ανακοίνωσε ότι θα ασχοληθεί «με τις κοινωνικές, πολιτικές και πνευματικές αλλαγές που συντελούνται σε παγκόσμιο επίπεδο», παρακολουθήσαμε μια έκρηξη κοινωνικών κινημάτων, όπως το Black Lives Matter και το ελληνικό #MeToo, τα οποία έφεραν στο προσκήνιο θέματα που εδώ και καιρό αναζητούσαν την προσοχή που τους άξιζε και την οποία βρήκαν σε μια κοινωνία σε lockdown, απαλλαγμένη από καθημερινούς περισπασμούς και με ένα νεοαποκτηθέν αίσθημα συλλογικότητας.

Αντιμέτωποι με την αλλαγή
Μοιάζει σαν ο κόσμος να έχει αλλάξει. «Κατά κάποιον τρόπο ναι, αλλά ίσως θα μπορούσαμε να το επαναδιατυπώσουμε αυτό και να δούμε ότι αυτό που είχαμε πριν δεν λειτουργούσε, ήταν άδικο και σάπιο. Χρειαζόμασταν μια ρήξη, και αυτές δυστυχώς ποτέ δεν έρχονται ως θεία επιφοίτηση. Η αλλαγή είναι δύσκολη, αλλά απαραίτητη», λένε οι Omsk Social Club. «Πιστεύω ότι αυτό θα κάνει τους θεατές της ΑΒ7 πολύ πιο δεκτικούς στην εμπειρία και στις οπτικές των συμμετεχόντων καλλιτεχνών», συμπληρώνει ο Ossei-Mensah.

Όπως λένε οι συνεπιμελητές στη The Art Newspaper Greece, η ECLIPSE εξαρχής είχε να κάνει με την αλλαγή και, από αυτήν την άποψη, η πανδημία δεν επηρέασε τις επιλογές τους. «Οι καλλιτέχνες με τους οποίους είχαμε έρθει σε επαφή σταθερά εξερευνούν εναλλακτικές και ριζοσπαστικές απόψεις, οπότε ίσως το έργο τους να είναι ακόμα πιο σχετικό τώρα από τότε που ξεκινήσαμε να συζητάμε μαζί τους, διότι χρειαζόμαστε τα ευρήματα και την ανάλυσή τους όχι για να μας καθοδηγήσουν, αλλά για να αναρωτηθούμε πώς θέλουμε να μοιάζει το μέλλον μας», σχολιάζουν. Με εικαστικούς από τη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, την Καραϊβική, την Αφρική και την Ευρώπη, πολλοί από τους οποίους πρόκειται να εκθέσουν στην Ελλάδα για πρώτη φορά, η ΑΒ7 αναμένεται να φέρει σίγουρα μια διαφορετική προσέγγιση στα ζητήματα ταυτότητας, ιστορίας και πολιτισμικής πολυπλοκότητας που θα πραγματευτεί.

 

Η Αθήνα ως πεδίο διαπολιτισμικού διαλόγου
Η θεματική της ΑΒ7 προέκυψε από την παραμονή και την έρευνα των συνεπιμελητών της στην Αθήνα. «Ως εξωτερικοί παρατηρητές, αυτό που μας έγινε αμέσως εμφανές ήταν το πόσο διαφορετικές ιστορίες και εικόνες συνυπάρχουν στην πόλη. Η Αθήνα γίνεται ένα καλειδοσκόπιο πόλεων, όταν ξεκινάς να μιλάς με τον κόσμο: κάποιες φορές οι απόψεις συμπίπτουν, ενώ άλλες φορές είναι ξεκάθαρο ότι οι άνθρωποι ζουν σε τελείως διαφορετικούς κόσμους, ακόμα και αν στην πραγματικότητα βρίσκονται ορισμένες γειτονιές μακριά», σχολιάζουν οι Omsk Social Club. «Αυτό που με ιντρίγκαρε δουλεύοντας για την AB7 ήταν η ευκαιρία να δημιουργήσω έναν συνεκτικό ιστό μεταξύ της αθηναϊκής καλλιτεχνικής κοινότητας με μια ευρύτερη διεθνή κοινότητα καλλιτεχνών, δημιουργικών ανθρώπων και storytellers, πολλοί από τους οποίους δουλεύουν στο περιθώριο», λέει ο Ossei-Mensah, ο οποίος ήρθε στην Αθήνα τον Μάρτιο του 2019 με αφορμή ένα fellowship για επιμέλεια στο ARC Athens.

Ο Γκανεζο-Αμερικανός επιμελητής και κριτικός πολιτισμού είναι, άλλωστε, γνωστός για τον διαπολιτισμικό διάλογο που επιχειρεί στις εκθέσεις που έχει κατά καιρούς επιμεληθεί διεθνώς και τον έχουν αναδείξει ως ανερχόμενο αστέρι του καλλιτεχνικού στερεώματος. Τι απήχηση περιμένει, όμως, να έχει το «Μαύρο Πρίσμα» των καλλιτεχνών της αφρικανικής διασποράς σε μια πόλη και χώρα που ακόμη δυσκολεύεται να εξοικειωθεί με οποιονδήποτε «Άλλο» δεν εμπίπτει στην καθιερωμένη πολιτισμική της ταυτότητα; «Πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε το διαφορετικό ως περίεργο. Ο κόσμος αλλάζει. Κάποιος όπως ο Γιάννης Αντετοκούνμπο που, αν δεν ήταν αστέρας του μπάσκετ, θα τον αγνοούσαν στην Αθήνα, μόλις κέρδισε το πρωτάθλημα του ΝΒΑ. Τα δημογραφικά στοιχεία των πόλεών μας αλλάζουν σε όλο τον κόσμο και είναι επιτακτικό να κινηθούμε προς την κατανόηση αντί της απόρριψης», υπογραμμίζει. Όπως μας λέει, ένα φάσμα καλλιτεχνών της έκθεσης, από τον Saatch Hoyt έως την Tomashi Jackson, θα προσφέρουν οπτικές γωνίες που θα ενθαρρύνουν τους θεατές να θέσουν ερωτήματα στους εαυτούς τους και την κοινότητά τους.

«Η τέχνη είναι ένας από τους πολλούς μοχλούς που μας βοηθούν ως κοινωνία να αποκτήσουμε μια καλύτερη αντίληψη των ζητημάτων που διαμορφώνουν το zeitgeist μας. Οι καλλιτέχνες ήταν πάντα ο τροβαδούρος του πολιτισμού που μας προσκαλούσε να δούμε πιο βαθιά: όχι μόνο στα τρέχοντα ζητήματα, αλλά και στους εαυτούς μας», λέει, τονίζοντας ότι το βάρος της ευαισθητοποίησης δεν πέφτει μόνο στους μαύρους καλλιτέχνες. «Όλοι οι άνθρωποι πρέπει να σταθούν ενάντια στην καταπίεση, την καταστολή και την κοινωνική αδικία».

 

Αντλώντας εμπειρίες μέσα από τη συμμετοχή
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της Μπιενάλε της Αθήνας στην εποχή της κοινωνικής αποστασιοποίησης φαίνεται ότι θα είναι να πείσει το κοινό να συμμετάσχει ενεργά και να διαδράσει με τα έργα. Οι Omsk Social Club, οι οποίοι με την πρακτική τους δημιουργούν εγκαταστάσεις εμβύθισης και Real Game Play (RGP), διεμβολίζοντας τις παραδοσιακές μεθόδους του Live Action Role Play (LARP) για να υποβάλουν τους συμμετέχοντες σε υπαρξιακές καταστάσεις, παραδέχονται ότι τα έργα που αρχικά είχαν δημιουργηθεί για να είναι ζωντανά και διαδραστικά χρειάστηκε να ξαναδουλευτούν, ώστε να ενσωματώσουν έναν πιο ήπιο τρόπο σύνδεσης. Το κλειδί, όπως λένε, είναι να δημιουργηθούν συζητήσεις που θα ενδιαφέρουν τον κόσμο να συμμετάσχει σε αυτές.

«Το Emotional Infinity της Ίριδας Τουλιάτου είναι ένα δυνατό παράδειγμα του πώς η παραγωγή ενός έργου τέχνης φέρει το αποτύπωμα του κόσμου από τον οποίο πηγάζει», αναφέρουν χαρακτηριστικά. «Η εγκατάστασή της περιλαμβάνει κλειδιά που συγκέντρωσε από ανεπίσημα συμβόλαια φιλίας και εμπιστοσύνης από διάφορα νοικοκυριά αγνώστων, οικογενειών, φίλων, γειτόνων και άλλων». Αντίστοιχα, η κολεκτίβα με βάση το Βερολίνο Mycological Twist προσφέρει ένα περιβάλλον επιβίωσης που απορρίπτει την ιδέα ότι πρέπει να ανταγωνιστούμε για τους φυσικούς πόρους, προτείνοντας, αντίθετα, τη συλλογικότητα ως μοχλό ανάπτυξης, ενώ αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή της ισπανικής κολεκτίβας ¥€$Si PERSE με ένα παιχνίδι role-playing, στο οποίο ο θεατής μπορεί να υιοθετήσει τον ρόλο ενός νέου ANTIFA –Κουήρ– Τρομοκράτη Εξωγήινου που γεννήθηκε από την απειλή της ακροδεξιάς τα τελευταία χρόνια και εξεγείρεται ώστε να αλλάξει το αφήγημα που ξεδιπλώνεται εδώ και γενιές.

Τελικά, βρίσκεται η Δύση σε παρακμή ή σε μια στιγμή σημαντικής μεταμόρφωσης που θα οδηγήσει από το σκοτάδι στο φως; «Δεν θα έλεγα ότι προχωράμε προς πιο φωτεινές μέρες. Η καταπίεση και η καταστολή είναι ζητήματα που πρέπει να υπομείνουν πολλές κοινότητες σε όλο τον κόσμο», υπενθυμίζει ο Ossei-Mensah, αναφέροντας το έργο του Olalekan Jeyifous, το οποίο βρίσκεται στη συμβολή αρχιτεκτονικής, τεχνολογίας και ιστορίας, ως καταλυτικό παράγοντα στην έκθεση, για να αναμετρηθούν οι θεατές με τις ιδέες τους γύρω από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, αλλά και για να αμφισβητήσουν τους συγγραφείς των ιστοριών που έγιναν «γεγονότα».

Σε αυτό το πλαίσιο απόρριψης του παλαιού και υποδοχής του νέου, το επιτελεστικό έργο του Ndayé Kouagou θα δώσει έμφαση στην έννοια της ετερότητας, για να δείξει πώς οι αντινομίες και η εξερεύνηση του μοναδικού αντί του πλήθους μπορούν να φέρουν πιο κοντά τους ανθρώπους. Ακόμη, το Temporal Secessionism των Nascent σε συνεργασία με την Amy Ireland θα επιτρέψει στον θεατή να ξεδιπλώσει την έννοια του Χρόνου, μέσα από τον Χρόνο Ίασης, τον Χρόνο Ενέργειας και τον Χρόνο Μηχανής, προσφέροντας έναν εναλλακτικό τρόπο κατανόησης των κύκλων της ύπαρξης. Για τον λόγο αυτόν, δεν θα μπορούσε να λείπει από την AB7 η δουλειά της Ana Mendieta, η οποία δίνει στον θεατή μια αίσθηση ανανέωσης μέσω της ικανότητάς της να δημιουργεί μια κοινωνικο-συναισθηματική μυστικιστική ατμόσφαιρα μέσα από την άμεση επικοινωνία της με τη γη, η οποία εξακολουθεί μετά από δεκαετίες να γεμίζει τους εκθεσιακούς χώρους με μια έντονη αύρα.

«Τα έργα της AB7 δεν προσφέρουν μια ξεκάθαρη, συναινετική ή προοδευτική πραγματικότητα, αλλά μια συλλογή από πιθανά σύμπαντα», διευκρινίζουν οι Omsk Social Club. «Θέτουν ερωτήματα και προσφέρουν δυνατότητες παρά τελικά συμπεράσματα. Το κοινό θα χρειαστεί να συμμετάσχει μέσα από αυτά τα οπτικά πρίσματα της έκθεσης, ώστε να αποκτήσει έναν νέο τρόπο θέασης. Η ECLIPSE προσφέρει μια πολυδιάστατη προσέγγιση στο να κατανοήσουμε και να μετασχηματίσουμε τη ζωή μας», καταλήγουν.

TAGS
Ξεκλειδώστε έναν κόσμο γεμάτο Τέχνη!Γίνετε τώρα συνδρομητές, για να μαθαίνετε τα πάντα γύρω από τον πολιτισμό στην Ελλάδα και διεθνώς.

Επιλέξτε ένα από τα παρακάτω πακέτα συνδρομών: 

  • - Combo €50/έτος
  • - Print €30/έτος
  • - Website €20/έτος
Περισσότερα