Leonora Carrington, Self-portrait. 1937. Το έργο της Carringhton «Milk of Dreams» δίνει τον τίτλο και την έμπνευση στην 59η Μπιενάλε της Βενετίας.

Άνθρωπος: Από την αντίφαση στην υπέρβαση

Το νέο τεύχος του The Art Newspaper Greece μόλις κυκλοφόρησε και η εκδότρια του μας βάζει στο πνεύμα της φιλοσοφίας και της ύλης του.

Όταν αποφασίζαμε να ασχοληθούμε στο παρόν τεύχος με την έννοια του μετα-ανθρώπινου, την κινητήρια ιδέα της 59ης Μπιενάλε της Βενετίας, στεκόμασταν ατενίζοντας με αισιοδοξία το μέλλον. Στο κατώφλι του τέλους της παγκόσμιας πανδημίας, θεωρούσαμε πως αυτή μπορεί να επιταχύνει τις διαδικασίες προς τη μετα-ανθρώπινη συνθήκη, όπου ο άνθρωπος αποκαθηλώνεται από τον «θρόνο», παύει να κυριαρχεί επί και εις βάρος των άλλων και προσλαμβάνει τον εαυτό του ως μέρος ενός οικοσυστήματος σε αρμονία με τη φύση και την τεχνολογία. Ο όρος μετα-ανθρώπινο, ο οποίος θέτει τον άνθρωπο μετέωρο μεταξύ επιστημονικής φαντασίας και φιλοσοφίας, εντοπίζεται για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του ’70 από τον Ihab Hassan, ως πρόταση που θα επιφέρει μια διεύρυνση της ανθρώπινης συνείδησης προς νέα, μη ανθρωποκεντρικά μοντέλα σκέψης και μια αρμονική συμβίωση με τη φύση.

Σήμερα, θεωρούμε πως είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην υπέρβαση διχοτομιών, όπως ζώο/άνθρωπος, αρσενικό/θηλυκό, μηχανή/άνθρωπος, όχι μόνο διότι η τεχνολογία προχωρά σε κατακτήσεις που άλλοτε ανήκαν στη σφαίρα της φαντασίας, όπως ο αλγόριθμος που εξακριβώνει με ακρίβεια την αυθεντικότητα των έργων τέχνης, αλλά και γιατί υπάρχει η θέληση για έναν πιο συμπεριληπτικό κόσμο.

Όραμα και πρακτική που υπηρετεί η ruangrupa, μια κολεκτίβα από την Ινδονησία που έχει αναλάβει την επιμέλεια της documenta 15 και η οποία στηρίζεται σε μια συνεργατική κουλτούρα συμβίωσης. Στην αποκλειστική συνέντευξη που μας δίνουν, μας εξηγούν ότι η πρακτική τους βασίζεται σε μια ολιστική κοινωνική και βιωματική πρακτική που έχει τις ρίζες της στην ινδονησιακή κουλτούρα, όπου η φιλία, η αλληλεγγύη και η αίσθηση της κοινότητας έχουν εξέχουσα σημασία.

 

Η μία όψη είναι αυτή.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι πάντα απρόβλεπτη…

Λίγες μέρες αργότερα η Ρωσία εισβάλλει στην Ουκρανία.

 

Όπως αναφέρει ο Bacon: «Η ανθρώπινη φύση κατακλύζεται από ζωώδη ένστικτα, γι’ αυτό και, κάτω από το λούστρο του πολιτισμού, ο άνθρωπος είναι σαν οποιοδήποτε άλλο ζώο». Αυτήν τη φορά, όμως, το ζώο δεν αφορά την αρμονική συνύπαρξη με τη φύση, αλλά τα ζωώδη, σκοτεινά ένστικτα του ανθρώπου που διψάει για κυριαρχία. Βιομορφικά πλάσματα και παραμορφωμένα γυμνά δημιουργούν μια ασφυκτική συνθήκη στην έκθεση «Man and Beast» που φιλοξενείται στη Royal Academy of Arts του Λονδίνου, η οποία θυμίζει τη σκοτεινή πλευρά του πολέμου.

Και με την ίδια ευκολία που ο άνθρωπος αξιοποιεί τα επιτεύγματα της τεχνολογίας για το καλό της ανθρωπότητας, παράλληλα έχει δημιουργήσει ένα τεχνολογικό οπλοστάσιο στην υπηρεσία ενός τοξικού καπιταλιστικού πλέγματος, που εκτρέφει πολέμους, όπως αναφέρει ο Jonathan Crary στο βιβλίο του Scorched Earth Beyond the Digital Age to a Post-Capitalist World.

Μέσα στη δίνη των εξελίξεων, δεν επιχειρούμε να δώσουμε απαντήσεις ή να οδηγήσουμε τους αναγνώστες μας σε συμπεράσματα. Με το παρόν τεύχος, προσφέρουμε πρόσβαση σε διαφορετικές ματιές και αναλύσεις και, όπως μπροστά μας απλώνονται όλες οι δυνατότητες για τον μετα-άνθρωπο, έτσι και αφήνουμε τον αναγνώστη να επιλέξει το δικό του μονοπάτι, τη δική του οπτική, τη δική του θεώρηση για το μέλλον.

TAGS