Helen & Hard «What We Share» Photo: DSL Studio

Helen & Hard: Όλα Αυτά που Μοιραζόμαστε

Μια συνέντευξη με τους Helen & Hard, το αρχιτεκτονικό γραφείο του ελπιδοφόρου co-housing project που παρουσιάστηκε στη Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής

Το θέμα της φετινής, 17ης Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας έχει τη μορφή ερώτησης: “How will we live together? – Πως θα ζήσουμε μαζί;”  Το ερώτημα αυτό, που είναι πρωτίστως κοινωνικό και πολιτικό και έπειτα αρχιτεκτονικό, οι διοργανωτές το είχαν αποφασίσει πριν το ξέσπασμα της πανδημίας, και είχε σκοπό να ερευνήσει τον τρόπο που η αρχιτεκτονική μπορεί να δώσει απαντήσεις σε σύγχρονα ζητήματα, όπως τη κλιματική αλλαγή και τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών. Έτσι, τα περίπτερα των χωρών που συμμετέχουν στη Biennale Architettura 2021 καλούνταν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα το οποίο αποδείχτηκε ιδιαίτερα πολυσύνθετο. Στη περίπτωση του περιπτέρου των Βορείων Χωρών (Νορβηγία-Σουηδία-Φιλανδία) η απάντηση έρχεται ήδη από τον τίτλο της εγκατάστασης: What We Share – Αυτά που Μοιραζόμαστε.

Από τη πρώτη στιγμή που είδα το συγκεκριμένο project μου έκανε εντύπωση η προσέγγιση. Δεν είναι ασυνήθιστο στα περίπτερα οι εγκαταστάσεις να τείνουν προς το conceptual κομμάτι της αρχιτεκτονικής. Στην περίπτωση όμως του What We Share η εγκατάσταση είναι άκρως αρχιτεκτονική, δηλαδή δομημένη, απτή, και πολιτική (με την καλή έννοια του όρου). Δίνει αμέσως την αίσθηση ότι έχει φτιαχτεί για να μπορεί να ζήσει κανείς μέσα εκεί, χωρίς να χάνεται η ιδέα που εκπροσωπεί. Αμέσως κάνει αίσθηση η έντονη παρουσία του ξύλου ως υλικό που συνυπάρχει αρμονικά με τους κορμούς δέντρων που βρίσκονται στο κέντρο, αλλά και των κατασκευών που υπάρχουν στο χώρο, διαχωρίζοντας τον σε διάφορες ζώνες. Ήρθα σε επαφή με το αρχιτεκτονικό γραφείο Helen & Hard, και συγκεκριμένα με τους Siv Helene Strangeland και Reinhard Kropf, αρχιτέκτονες και συνιδρυτές του γραφείου, για να μας μιλήσουν για το project τους.

Ο Hashim Sarkis, ο επιμελητής της φετινής Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής, έγραψε πως «Χρειαζόμαστε ένα νέο χωρικό (spatial) συμβόλαιο». Πως προσεγγίσατε αυτή την ιδέα;

Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνουμε τους χώρους των πόλεων, τα σπίτια και τους χώρους εργασίας μας, μας δίνει ευκαιρίες για βιώσιμες συνθήκες συμβίωσης. Πιστεύουμε ότι η ολιστική βιωσιμότητα έχει να κάνει από τη φύση της με τον χώρο και τις σχέσεις – είναι εκεί που η κοινωνική και υλική σφαίρα είναι συνυφασμένες και δημιουργούνται από κοινού. Είναι το σημείο που το μεγαλειώδες και το τετριμμένο μπορούν να συνυπάρξουν και που οι μεταβάσεις μεταξύ ιδιωτικών και δημοσίων χώρων επαναπροσδιορίζονται για να εξυπηρετήσουν μια μεγαλύτερη αποστολή.

Siv Helene Strangeland

Έχοντας κατανοήσει αυτό, αποφασίσαμε να συσχετίσουμε την έννοια πολύ κυριολεκτικά – παρουσιάζοντας το τμήμα πλήρους κλίμακας ενός πειραματικού project συ-στέγασης (co-housing) φτιαγμένο από ξύλο.

Με τα χρόνια, το Helen & Hard έχει βιώσει την ανεπάρκεια της επιχειρηματικής βιομηχανίας στέγασης και έχει αναπτύξει ένα εναλλακτικό μοντέλο συ-στέγασης που ονομάζεται «Gaining by Sharing». Βασίζεται στο σκανδιναβικό μοντέλο των συνεταιρισμών στέγασης όπου οι κάτοικοι έχουν όλοι μαζί την ιδιοκτησία του σπιτιού. Πήγαμε όμως την ιδέα της δημιουργίας μιας κοινότητας λίγο παρά πέρα μέσω της συμμετοχής των κατοίκων και μιας αρχιτεκτονικής που υποστηρίζει την κοινή χρήση και την κοινοτική ζωή.

Το project για τη Μπιενάλε βασίζεται σε εμπειρίες από ένα πρόγραμμα συ-στέγασης «Gaining by Sharing» που έκανε το Helen & Hard το 2018 με τίτλο «Vindmøllebakken Bofelleskap» και μετά από συνεντεύξεις με δώδεκα από τους κατοίκους. Ρωτήθηκαν αν θα μπορούσαν να μοιράζονται ακόμη περισσότερα με άλλους γείτονες από ότι κάνουν τώρα. Με αυτό το υπόβαθρο έχουμε διερευνήσει νέες διαρρυθμίσεις του χώρου, συμμετοχικές διαδικασίες και συστήματα από ξύλο που μπορεί κανείς να κατασκευάσει μόνος του, έτσι ώστε να υποστηρίξουμε και να εξυπηρετήσουμε μελλοντικές μορφές συμβίωσης όπου η έννοια του να μοιράζεσαι θα είναι απαραίτητη για την παροχή μιας πιο βιώσιμης διαβίωσης.

 

Το What We Share είναι ένα πρότυπο cohousing, παρουσιάζοντας, ή ίσως ανακαλύπτοντας ξανά ένα νέο μοναδικό τρόπο να βλέπουμε και να καταλαβαίνουμε τον χώρο στον οποίο ζούμε. Πως μπορεί αυτό το πρότυπο να επαναπροσδιορίζει τη δυναμική μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου χώρου;

Η εγκατάσταση παρουσιάζει ένα τμήμα σε πραγματικό μέγεθος του πρώτου ορόφου ενός έργου στέγασης που περιλαμβάνει τρεις αλληλένδετες ζώνες:

  1. Την ιδιωτική ζώνη, που μπορεί να σχετίζεται με τους κοινοχρήστους χώρους ενώ κάποια μέρη της ιδιωτικής ζώνης μπορούν να μοιραστούν.
  2. Ένα κοινόχρηστο τμήμα μπροστά από το διαμέρισμα το οποίο αντικατοπτρίζει τον τρόπο που οι κάτοικοι του κάθε διαμερίσματος θέλουν να μοιράζονται, καθώς και με ποιες συλλογικές δραστηριότητες θέλουν να ασχοληθούν.
  3. Έναν κεντρικό κοινό χώρο όπου όλοι οι κάτοικοι μπορούν να συναντηθούν, και ο οποίος εκφράζει τα κοινά τους ενδιαφέροντα και επιθυμίες.

Αυτός ο πολυεπίπεδος χώρος προσφέρει διαφορετικούς βαθμούς ιδιωτικότητας, αίσθησης της κοινότητας, και τόπους να κυκλοφορεί κανείς ανενόχλητος.

Η σκηνογραφία της εγκατάστασης μαρτυρά τη ζωή και τις κοινές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στην κοινόχρηστη ζώνη. Θέλαμε να δείξουμε, σε συγκεκριμένη έκταση, πώς τα διαφορετικά επίπεδα και οι ξύλινες κατασκευές μπορεί να χρησιμοποιηθούν. Για παράδειγμα, υπάρχει μια σκηνή που παρουσιάζει τον τρόπο που οι κάτοικοι μπορούν να μοιραστούν ένα εργαστήριο για να επισκευάσουν μια καρέκλα, ή να φτιάξουν ένα βιολί, ή να κατασκευάσουν ένα έπιπλο μόνοι τους.

Επηρέασε η πανδημία το τρόπο που σκεφτήκατε και σχεδιάσατε το What We Share;

Η πανδημία έδειξε ξεκάθαρα πόσο σημαντικό είναι το περιβάλλον διαβίωσης μας – όχι μόνο στη ποιότητα του ιδιωτικού μας χώρου, αλλά και στη σχέση με τις άμεσες, κοντινές μας γειτονιές και τους πράσινους και κοινόχρηστους χώρους ανάμεσα στα σπίτια μας.

Reinhard Kropf,

Με βάση την εμπειρία του περασμένου έτους από την κοινότητα Vindmøllebakken – όπου μοιράζονται 500 m2 – γνωρίζουμε τώρα ότι οι αποτελεσματικές λύσεις για να μοιράζεται και να συμμετέχει κανείς σε κοινωνικές δραστηριότητες σε μια κατάσταση πανδημίας εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μια καλά οργανωμένη κοινότητα και σε στη συντονισμένη δράση, σε συνδυασμό με  έναν διαθέσιμο και ευέλικτο χώρο.

Οι ουδέτερες ζώνες μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου χώρου έχει αποδειχθεί ότι παρέχουν ασφαλές έδαφος για νέα πρότυπα συμπεριφοράς για την αντιμετώπιση μιας ακραίας κατάστασης. Η κοινωνική ζωή των κατοίκων είχε πάρει νέες μορφές σε περιόδους που περιορίζονταν οι συγκεντρώσεις σε ομάδες μόλις πέντε ατόμων, αλλά υπήρχαν επίσης οργανωμένες μικρές συναυλίες στην αυλή, συλλογική παραγωγή ταινιών και δείπνα – όλα πραγματοποιήθηκαν με μέτρα ασφαλείας σε συνδυασμό με μεγάλη δημιουργική συμμετοχή. Έτσι, βασισμένοι σε πραγματικές εμπειρίες αποφασίσαμε να διατηρήσουμε τη σύλληψη της εγκατάστασης γνωρίζοντας πως το να είμαστε μέρος μιας κοινότητας συμβίωσης και να έχουμε πρόσβαση σε ένα κοινόχρηστο χώρο κάνει μια πολύ θετική διαφορά.

 

Στα project σας γενικά, όπως και στο What We Share, χρησιμοποιείτε πολύ το ξύλο σαν ένα ζωτικής σημασίας στοιχείο, με δομικό και αισθητικό ρόλο. Θέλετε να μας μιλήσετε για αυτό;

Γενικά σε χώρες με βιώσιμη δασοκομία όπως αυτές της Σκανδιναβίας, το ξύλο είναι το υλικό του μέλλοντος. Το ξύλο αποθηκεύει CO2, είναι ένα ανανεώσιμο υλικό που μετά από μια κατεδάφιση έχει τον οργανικό του κύκλο. Βελτιώνει την υγεία μας και είναι απόλυτα κατάλληλο για ψηφιακή επεξεργασία και προηγμένες προκατασκευές. Είναι ένα όμορφο, απτό και οργανικό υλικό που μας συνδέει με τη φύση. Στην εγκατάσταση της Μπιενάλε δεν θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε συγκολλημένα υλικά, αλλά να δείξουμε πως απλές σανίδες από μασίφ ξύλο, οι οποίες μπορούν εύκολα να παραχθούν τοπικά, μπορούν να προσφέρουν ενδιαφέρουσες και περίπλοκες συνθέσεις στον χώρο.

Helen & Hard «Vindmøllebakken Bofelleskap» Photo: Sindre Ellingsen

 

Τι ζητήματα οφείλει να αντιμετωπίσει σήμερα η αρχιτεκτονική;

Με το What We Share θέλαμε να τονίσουμε τις κύριες περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα, όπως την αυξανόμενη μοναξιά και τους διαχωρισμούς που υπάρχουν στην κοινωνίας μας, καθώς και τις αρνητικές επιπτώσεις της οικοδομικής βιομηχανίας όσον αφορά τις εκπομπές CΟ2 από τα δομικά υλικά. Οι δικές μας εμπειρίες με έργα στέγασης μας εμπνέουν να διερευνήσουμε πώς τα νέα πρότυπα χώρου και τα συστήματα δόμησης μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Η ιδέα της κοινής χρήσης χώρων, εξοπλισμών και υπηρεσιών μπορεί να συμβάλει στη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα και να μας κάνει να ζούμε πιο απλά, αυξάνοντας την ίδια στιγμή τα κοινωνική και προσωπική ποιότητα ζωής. Πρέπει να αναζητήσουμε τον τρόπο που η αρχιτεκτονική και η υλοποίηση της μπορούν να μας παρέχουν εμπνευσμένες πλατφόρμες για έναν πιο βιώσιμο τρόπο ζωής.

TAGS