Πώς μύριζε το άρωμα της Κλεοπάτρας;

Η διάσημη βασίλισσα της αρχαίας Αιγύπτου, συγκατέλεγε ανάμεσα στα εντυπωσιακά θέλγητρά της, το άρωμά της, το οποίο αναδημιούργησαν επιστήμονες.

Δεν ήταν μια τυχαία γυναίκα, ούτε καν τυχαία βασίλισσα. Η Κλεοπάτρα Ζ’, η τελευταία από τους Πτολεμαίους ηγεμόνες της Αιγύπτου, χρησιμοποιούσε τα πάντα για την πολιτική. Ακόμα και το άρωμά της. Όπως μάς λέει ο Πλούταρχος, στον Βίο Μάρκου Αντωνίου, το χρησιμοποίησε και για την αποπλάνηση του Ρωμαίου στρατηγού. Ανεβαίνοντας τον ποταμό Κύδνο για να τον συναντήσει, ξάπλωσε σε ένα κουβούκλιο γεμάτο με χρυσό, στολισμένο παρουσιαζόταν  η Αφροδίτη σε πίνακες. Αγόρια μεταμφιεσμένα σε ερωτιδείς ήταν δίπλα της και υπέροχες μυρωδιές από λιβάνια αναδύονταν. Λίγο μετά τον θάνατό της τον Αύγουστο του 30 π.Χ., κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με το όνομά της,  γεμάτο συνταγές για αρωματικά έλαια και αφρόλουτρα.

Επιστήμονες κατάφεραν να αναδημιουργήσουν τώρα το άρωμά της. Ένας συνδυασμός Κλασικών, Αιγυπτιολογίας και πειραματικής αρχαιολογίας χρησιμοποιήθηκε για να ανασυσταθεί το διάσημο αυτό άρωμα. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η χρήση κλασικών πηγών και παλαιοβοτανικής για τον προσδιορισμό της ταυτότητας των αιγυπτιακών ιερών ελαίων όπως η καμφορά και το λίπος φάλαινας. Οι ανασκαφές στην τοποθεσία Tell Timai αποκάλυψαν μια αρωματοποιία που συνέβαλε στην ικανότητα αναδημιουργίας της διαδικασίας παραγωγής αρωμάτων. Έτσι, το αρχαίο άρωμα ξαναφτιάχτηκε στο εργαστήριο, εκτέθηκε στο Smithsonian και φορέθηκε ξανά για πρώτη φορά εδώ και χιλιετίες.

Ο Μπλεζ Πασκάλ είχε πει ότι αν η μύτη της Κλεοπάτρας ήταν πιο μικρή, θα είχε αλλάξει ολόκληρο το πρόσωπο του Κόσμου. Υποτίθεται πως ήταν η ομορφιά της και όχι το μυαλό της που έκανε την Κλεοπάτρα τόσο μοιραία ελκυστική για δύο από τους πιο ισχυρούς άντρες του αρχαίου κόσμου, τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Μάρκο Αντώνιο. Σαφώς και δεν ήταν, αλλά έπαιξε ρόλο. Και αφού έπαιξε ρόλο η ομορφιά, πώς να μην παίξει και ένα δελεαστικό άρωμα;

Η Ελίζαμπεθ Τέιλορ στον ομώνυμο ρόλο (1963)

Η Αίγυπτος ήταν διάσημη στον αρχαίο κόσμο για τις μυρωδιές που παρήγαγε. Μέχρι την εποχή της Κλεοπάτρας Ζ΄ είχαν εξασκηθεί για τουλάχιστον 3.000 χρόνια και είχαν γίνει αρκετά καλοί στην τέχνη. Με βάση το άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό  New Eastern Archaeology  «Η βάση για τα (αιγυπτιακά) αρώματα και λιπάσματα ήταν το φυτικό έλαιο ή ζωικό λίπος παρά το οινόπνευμα που χρησιμοποιούμε σήμερα. Τα αρώματα δημιουργήθηκαν μέσω καπνού από καύση αρωματικών ρητινών, φλοιών και βοτάνων (το «άρωμα» προέρχεται από το per fumum «μέσω του καπνού») ή μέσω της διαβροχής με εμποτισμό από ρητίνες, λουλούδια, βότανα, μπαχαρικά και ξύλο».

Ωστόσο, η ακριβής σημασία των ιερογλυφικών με τα οποία καταγράφηκαν αυτές οι συνταγές έχουν χαθεί με τον καιρό. Γνωρίζουμε τα ονόματα των ελαίων που χρησιμοποιούνται στις ταφικές τελετές και τις ιεροτελεστίες του ναού της εποχής της Κλεοπάτρας, αλλά η σύνθεσή τους είναι αβέβαιη. Οι ελληνικές και ρωμαϊκές επιγραφές μεταφράζονται ευκολότερα, αλλά θεωρούνται λιγότερο αξιόπιστες, καθώς οι γραφείς ήταν συνήθως ξένοι και όχι αρωματοποιοί, παρά τους αιώνες ελληνικής και ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Ωστόσο, η ανακάλυψη αυτού που φαίνεται να ήταν ένα εργοστάσιο αρωμάτων στην αρχαία Αίγυπτο, έφερε νέες ευκαιρίες. Η περιοχή παρήγαγε αρώματα φημισμένα σε όλη τη Μεσόγειο. Τα κεραμικά δοχεία αρωμάτων είναι τόσο άφθονα στην τοποθεσία, που οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι πρέπει να ήταν για εμπορική και όχι οικιακή χρήση.

Χρησιμοποιώντας φθορισμό ακτίνων Χ έχουν αναλυθεί τα μόρια που υπάρχουν στα βάζα, συμπεριλαμβανομένης της λάσπης του Νείλου που χρησιμοποιείται για την κατασκευή των δοχείων και των υπολειμμάτων από το περιεχόμενο.

Συνδυάζοντας ιστορικά κείμενα και σύγχρονη χημεία, οι συγγραφείς Dr Dora Goldsmith του Frele Universitat Berlin και Dr Sean Coughlin του Humboldt-Universitat zu Berlin δοκίμασαν μια σειρά πιθανών ουσιών με την ελπίδα να ανακαλύψουν ένα άρωμα τόσο δελεαστικό που θα έκανε έναν κυβερνήτη να ρισκάρει μισή αυτοκρατορία.  Χρησιμοποιώντας μια ποικιλία συστατικών και μεθόδων,  οι επιστήμονες αναφέρουν: «Ένας αστερισμός μεταβλητών παρήγαγε ένα άρωμα που ήταν εξαιρετικά ευχάριστο, με μια πικάντικη νότα βάσης από φρεσκοτριμμένο μύρο και κανέλα και συνοδευόμενη από γλυκύτητα».

Οι μελετητές βοηθήθηκαν και από μια συνταγή που  αποκρυπτογραφήθηκε από σωζόμενα αρχαία ελληνικά κείμενα. Στη συνέχεια, το ζευγάρι άρχισε να πειραματίζεται με παραδοσιακά συστατικά, όπως κανέλα, μύρο, λάδι χουρμά της ερήμου και ρητίνη πεύκου για να φτιάξουν το άρωμά τους.

Αν και το ακριβές άρωμα της Κλεοπάτρας πιθανότατα δεν θα επιβεβαιωθεί ποτέ, οι επισκέπτες της έκθεσης «Queens of Egypt» του National Geographic Museum  είχαν την ευκαιρία να μυρίσουν μια προσέγγιση που οι κατασκευαστές αποκαλούν Eau de Cleopatra.

 

 

 

TAGS