Marcus Rashford MBE Twitter

Το Ποδόσφαιρο και η Τέχνη του

Με αφορμή τον πρόσφατο βανδαλισμό της προσωπογραφίας του παίχτη της Εθνικής Αγγλίας, κοιτάζουμε τη σχέση του ποδοσφαίρου με τη τέχνη.

 

Ένας τοίχος στη πόλη του Manchester έγινε η αφορμή να δούμε μια άλλη εκδοχή των δημόσιων βανδαλισμών που τόσο πολύ μας απασχόλησαν τη χρονιά που πέρασε. Σε αυτή τη περίπτωση, θύμα του βανδαλισμού δεν ήταν κάποια αμφιλεγόμενη ιστορική προσωπικότητα, αλλά ο Marcus Rashford, παίκτης της Εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Αγγλίας. Στον τελικό του Euro 2020 μεταξύ της Ιταλίας και της Αγγλίας, που έλαβε χώρα την περασμένη Κυριακή, ο Rashford καθώς και άλλοι δυο μαύροι παίχτες της ομάδας της Αγγλίας, ο Bukayo Saka και ο Jadon Sancho, έχασαν τα πέναλτι και έδωσαν τη νίκη στην Ιταλία. Αυτό πυροδότησε ρατσιστικές αντιδράσεις και οδήγησαν κάποιους να γράψουν διάφορα υβριστικά σχόλια κάτω από τη τοιχογραφία με το πρόσωπο του Rashford, που βρίσκεται στη γειτονιά που μεγάλωσε στο Manchester.

Το εντυπωσιακό της ιστορίας είναι πως οι βανδαλισμοί καλύφτηκαν με μηνύματα συμπαράστασης από εκατοντάδες ανθρώπους, που τα κὀλλησαν κυριολεκτικά πάνω στις ύβρεις, δημιουργώντας έτσι ένα πολύ ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Το άτυπο αυτό κολλάζ, λειτουργεί και σαν μια οπτικοποίηση αυτού που συμβαίνει στον δημόσιο λόγο και χώρο. Με έκανε μάλιστα να σκεφτώ πως είναι ίσως μια από τις καλύτερες εικόνες που δείχνουν τον τρόπο που λειτουργεί η επούλωση -το «healing process»- των διαφόρων παθογενειών που αντιμετωπίζουμε ως κοινωνίες: όχι με τη συγκάλυψη ή τη διαγραφή, αλλά με εμφανέστατες και ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Εξίσου ενδιαφέρον όμως είναι πως το ποδόσφαιρο αποτέλεσε αφορμή για μια τέτοια κίνηση. Η τέχνη και το ποδόσφαιρο δεν είναι δυο άγνωστοι. Το δημοφιλές άθλημα έχει γίνει αντικείμενο αρκετών έργων τέχνης, με μερικά μόνο παραδείγματα να είναι το Dinamismo di un Footballer (1913), το Footballeur (1965) του Pablo Picasso, ή πιο πρόσφατα, αρκετά από τα έργα του Hank Willis Thomas, όπως το Hand of God (2017), καθώς και μερικά από τα έργα του δικού μας Γιάννη Τσαρούχη. Η φιγούρα του ποδοσφαιριστή φαίνεται πως γίνεται συχνά αντικείμενο θαυμασμού από τους καλλιτέχνες. Είτε αρέσει σε κάποιον να παρακολουθεί ποδόσφαιρο, είτε όχι, υπάρχει σίγουρα κάτι το σαγηνευτικό στον τρόπο που τα σώματα των παικτών κινούνται στον χώρο. Το αποτύπωσε εκπληκτικά ο φακός του T. Lux Feininger στη φωτογραφία που τράβηξε το 1927 με φόντο το Bauhaus, καθώς και ο Eadweard Muybridge στη μελέτη του για την κίνηση του σώματος

Muybridge human figure in motion sport games

.Πέραν όμως της αισθητικής του σώματος (που δεν είναι άλλωστε το μόνο άθλημα που την υπογραμμίζει), το ποδόσφαιρο ξεχωρίζει γιατί είναι ένα άθλημα μαζικό και λαϊκό. Οι οπαδοί του δεν το αντιμετωπίζουν σαν ένα απλό παιχνίδι, και συχνά το «γήπεδο» μεταμορφώνεται σε πεδίο αντιπαραθέσεων, βίας, ή ανάδειξης κοινωνικών συμπεριφορών.

Συχνἀ, οι ποδοσφαιριστές γίνονται αντικείμενα θαυμασμού και όχι μόνο για τις αθλητικές τους επιδόσεις. Ο Pelé (1978) του Andy Warhol, ανέδειξε τον ποδοσφαιριστή σαν μια μορφή pop star. Το επιβεβαίωσε και ο Kehinde Wiley με το Samuel Eto’o (2010). Επίσης, οι ποδοσφαιριστές συχνά προέρχονται από μη προνομιούχες κοινωνικές ομάδες ή από οικογένειες μεταναστών και το ποδόσφαιρο λειτουργεί έτσι ως ένα μέσο κοινωνικής ανέλιξης. Αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος που καθιστά τους ποδοσφαιριστές ινδάλματα, ήρωες.

Kehinde Wiley in collaboration with PUMA, Samuel Eto’o, 2010

Η λέξη «ήρωες» δεν είναι υπερβολική. Υπήρχε κάποια στιγμή ένα διαφημιστικό Fresco της Adidas στην οροφή ενός σταθμού τρένου της Κολωνίας, που θύμιζε υπερβολικά την Capella Sistina. Οι ποδοσφαιριστές βρίσκονταν σε μια κατάσταση «αποθέωσης», ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του παραλληλισμού τους με θεϊκές ή μυθικές φιγούρες.

Ειπστῤεφοντας Στην τοιχογραφία του Marcus Rashford, ευτυχώς ο ίδιος δεν απεικονίζεται με τρόπο τόσο έκδηλα μυθικό και ηρωικό. Είναι όμως ένα πολύ ωραίο παράδειγμα που παρουσιάζει τον ρόλο που έχει (και που μπορεί να έχει) η φιγούρα του ποδοσφαιριστή στις κοινωνίες μας.