TWELVE CHAMBERS PORCELAIN, Photography Pace Gallery, Kevin Francis Gray c 2020

Θέλουμε μια ακόμα προτομή;

Με αφορμή της επιλογή του Δήμου Αθηναίων να δημιουργήσει προτομή του Μίκη Θεοδωράκη δημιουργείται το ερώτημα αν μια τέτοια επιλογή αρμόζει στην περίσταση.

Αυτός ήταν ο μήνας που χάσαμε το σπουδαίο Μίκη Θεοδωράκη. Η χώρα θρήνησε, η πολιτεία τον τίμησε με τριήμερο πένθος και οι άνθρωποι τον αποχαιρέτισαν με ειλικρινή αγάπη. Ήρθε όμως η επόμενη μέρα που μας φέρνει αντιμέτωπους με το ζήτημα της απώλειας του. Ο άνθρωπος Θεοδωράκης έφυγε, το έργο του και οι ιδέες του είναι εδώ και είναι τώρα ευθύνη μας να τις κρατήσουμε ζωντανές. Ο Δήμος Αθηναίων αποφάσισε, μετά από εισήγηση του δημάρχου Κώστα Μπακογιάννη, να δημιουργηθεί μια προτομή του Μίκη Θεοδωράκη που θα τοποθετηθεί σε κεντρικό σημείο της πόλης, καθώς επίσης και να πάρει κάποιος δρόμος το όνομα του. Βρισκόμαστε όμως στο 2021, το έτος που σε παγκόσμιο επίπεδο αναθεωρούμε τα μνημεία που βρίσκονται στον δημόσιο χώρο, και δεν μπορούμε παρά να αναλογιστούμε αν είναι αρκετή, ή ακόμα και λειτουργική, μια τέτοια επιλογή.

Γιατί λοιπόν, μια ακόμα προτομή; Η Αθήνα είναι γεμάτη με πολλά από αυτά τα γλυπτά, με τον Αθηναϊκό δημόσιο χώρο να τα φιλοξενεί σε πολλά σημεία του, αλλού φανερά και αλλού κρυμμένα, ενώ συχνά βανδαλίζονται. Το πρόβλημα με τις προτομές δεν είναι ένα ζήτημα αισθητικό, αλλά άκρως πρακτικό. Φανερώνει μια αδυναμία και αμηχανία της χώρας μας να μπορεί να είναι δίκαιη μπροστά στο έργο και την κληρονομιά των ανθρώπων που καλείται να εντάξει στην συλλογική μνήμη των πολιτών. Οι προτομές ως επιλογή, είναι εύκολη, είναι «ασφαλής», είναι διεκπεραιωτική και συγχρόνως είναι εντελώς κενή νοήματος. Δείχνει επίσης τη τάση να δίνουμε έμφαση στον άνθρωπο ως πρόσωπο και όχι στις ιδέες του. Αν κάποτε οι προτομές ήταν χρήσιμες γιατί ήταν ένας τρόπος να κρατήσουμε την όψη ενός προσώπου ζωντανή, σήμερα που έχουμε άμεση πρόσβαση στις εικόνες, είναι ανούσιες. Αν σε κάτι χρησιμεύουν είναι να δημιουργούν αυτή την πλασματική εντύπωση μιας «νέο-κλασικής» ανυπόστατης συνέχειας, μεταξύ της αρχαιότητας και του σήμερα.

Ευτυχώς η τέχνη έχει τη δυνατότητα να μπορεί να εκφράσει τις ιδέες χωρίς απαραίτητα να υποκύπτει στην ευκολία της αναπαράστασης. Ένα πολύ καλό παράδειγμα είναι το La Fontaine Stravinsky του Jean Tinguely και της Niki de Saint Phalle που βρίσκεται δίπλα στο Centre Pompidou, όπου μια σύνθεση δεκαέξι γλυπτών αποδίδει έξοχα το έργο του Igor Stravinsky. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να διατηρήσει μια πόλη την πολιτισμική της μνήμη. Πρόσφατα γράψαμε για τον πολύ ωραίο θεσμό του Λονδίνου με τις μπλε πλάκες, που μπορεί και αφουγκράζεται την εποχή και τις ανάγκες της. Δεν αρκεί λοιπόν η ανάθεση της δημιουργίας μια προτομής σε έναν καλλιτέχνη. Χρειάζεται να υπάρχει το θάρρος να αναζητηθεί μια διαφορετική προσέγγιση στον τρόπο δημιουργίας των μνημείων και του δημοσίου χώρου.

Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα το καλλιτεχνικό μέσο που χρησιμοποιείται, είναι ότι πρέπει να δίνεται η δυνατότητα να εκφράζεται η πολυπλοκότητα του εκάστοτε προσώπου και το εύρος των ιδεών του. Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν ήταν απλώς ένα σπουδαίο πρόσωπο, ήταν ένας καλλιτέχνης, πολιτικός και κομμάτι της νεότερης ιστορίας της Ελλάδας, που συνδέεται με τον αντιδικτατορικό αγώνα και την μεταπολίτευση. Είναι όλα αυτά που πρέπει να διατηρήσουμε, που πρέπει να θυμόμαστε και οφείλουμε να φανούμε δίκαιοι απέναντι τους.

TAGS