Cattelan’s Blind (2021) on view at Hangar Bicocca in Milan, Photo Agostino Osio, courtesy the artist, Marian Goodman Gallery and Pirelli Hangar Bicocca

Στη σκιά των Δίδυμων Πύργων

Πριν λίγους μήνες, ξεκίνησε στο Pirelli HangarBicocca, στο Μιλάνο, μια έκθεση με έργα του Maurizio Cattelan. Ανάμεσα τους βρίσκεται και το Blind, ένα πελώριο, μονολιθικό γλυπτό, φτιαγμένο από μαύρη ρητίνη, που αναφέρεται στην τραγωδία της 11ης Σεπτεμβρίου. Η απλότητα του, με τη μορφή ενός αεροπλάνου να διαπερνά έναν ουρανοξύστη, είναι αρκετή για να γεννήσει αμέσως μια αμηχανία, ακόμα και δυο δεκαετίες μετά.

Το έργο δεν εκτίθεται τυχαία. Φέτος είναι η επέτειος των είκοσι χρόνων από την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, που χωρίς υπερβολή άλλαξε τον κόσμο. Ο Cattelan, που ζούσε τότε στην Νέα Υόρκη, την βίωσε από κοντά, και όπως δήλωσε, η ιδέα για αυτό το έργο υπήρχε στο μυαλό του πολύ καιρό. Το 2017 είχε εκφράσει τις σκέψεις του για ένα μνημειακού χαρακτήρα έργο για την 11η Σεπτεμβρίου στην τότε επιμελήτρια του Μουσείου Guggenheim, Nancy Spector. Η ιδέα να αποτυπωθεί οπτικά το τραύμα της της 11ης Σεπτεμβρίου της είχε φανεί «υπερβολικά συναισθηματικά φορτισμένο, ακόμα και τοξικό».

Ανεξάρτητα με το αν συμφωνεί κανείς με την προσέγγιση του Cattelan (γνωστού άλλωστε για το αμφιλεγόμενο και πολυσυζητημένο Comedian, την κολλημένη στο τοίχο μπανάνα), έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε πως αυτό το έργο, που έρχεται είκοσι χρόνια μετά, υπογραμμίζει τη δυσκολία να εξετάσει το τεράστιο αυτό τραύμα η πόλη της Νέας Υόρκης, η Αμερική αλλά και η Δύση γενικότερα.

Μετά την κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων υπήρχαν σχεδόν αμέσως συζητήσεις για το τι θα γίνει με το σημείο, γνωστό τότε ως Ground Zero. Θυμάμαι, μερικούς μήνες μετά τις επιθέσεις -πάλι στο Μιλάνο, που τότε σπούδαζα-να κάνει την εμφάνιση της μια μικρή έκθεση με προτάσεις για νέα κτίρια που θα αντικαθιστούσαν τους Πύργους. Φαινόταν από τότε μια αναγκαιότητα για άμεσο «κλείσιμο» του τραύματος με πιο μεγάλα, πιο «φουτουριστικά» και εκθαμβωτικά κτίρια.

9.11 Memorial ,Wide Angle

Αυτό που τελικά αποφασίστηκε και πραγματοποιήθηκε στο «Σημείο Μηδέν» είναι ένα μνημείο, σχεδιασμένο από τους Michael Arad και Peter Walker, και αφιερωμένο στους νεκρούς του 2001, αλλά και σε αυτούς της λιγότερο γνωστής βομβιστικής τρομοκρατικής επίθεσης του 1993. Εκεί που υπήρχαν οι Δίδυμοι Πύργοι, σήμερα βρίσκονται δυο τετράγωνα κενά, με νερό να χάνεται στα «χάσματα» που υπάρχουν στο κέντρο τους, και με τα ονόματα των θυμάτων σκαλισμένα περιμετρικά. Ως μνημείο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αναδεικνύει το κενό της απώλειας αντί να δημιουργήσει μια ογκώδη κατασκευή, όπως αυτή που προτείνει ο Cattelan. Μπορεί το υπόλοιπο τμήμα του World Trade Center να ανοικοδομείται (το One World Trade Center που χτίστηκε εκεί είναι το ψηλότερο κτίριο των Ηνωμένων Πολιτειών), αλλά η επένδυση στην οπτικοποίηση της απώλειας, σε ένα τόσο καίριο σημείο του Manhattan, φέρει τεράστια σημασία.

Πρέπει ωστόσο να παραδεχτούμε πως ακόμα και αυτή η προσέγγιση, όπως και εκείνη του Cattelan, μοιάζει κάπως ελλιπής, μπροστά στη σκιά των Δίδυμων Πύργων που απλώνεται πέρα από το «Σημείο Μηδέν». Η φετινή επέτειος της 11ης Σεπτεμβρίου δεν είναι ξεχωριστή μόνο γιατί πρόκειται για είκοσι χρόνια μετά, αλλά επίσης διότι το 2021 είναι η χρονιά που τα αμερικανικά στρατεύματα εγκατέλειψαν το Αφγανιστάν, κλείνοντας έναν κύκλο που ξεκίνησε από εκείνη την τρομοκρατική επίθεση στη Νέα Υόρκη. Η 11η Σεπτεμβρίου υπήρξε η αρχή δυο δεκαετιών που χαρακτηρίστηκαν από τον φόβο της τρομοκρατίας, την ισλαμοφοβία, τη φρίκη του Guantanamo, τους πολέμους και την μετανάστευση. Με ποιο τρόπο λοιπόν μνημονεύεται ένα τέτοιο σημείο;

 

TAGS