Spectrum Art Prize, Saatchi Gallery, UK, 2018 Φωτογραφία: Frank Augstein ©ASSOCIATED PRESS

Μια υπαρξιακή κρίση για τα βραβεία τέχνης

Βρίσκονται τα βραβεία τέχνης σε τροχιά θανάτου; Οι συνεχείς αλλαγές στους κανονισμούς, η δυσανασχέτηση των καλλιτεχνών με την ιδέα του ανταγωνισμού αλλά και οι ίδιες οι εξελίξεις στη σύγχρονη τέχνη, δείχνουν να οδηγούν τα βραβεία σε μια φάση επανεξέτασης του στόχου και των λόγων ύπαρξης τους.

Από τον Ben Luke

Εδώ και χρόνια, οι κριτές και οι οργανισμοί αλλάζουν συνεχώς τους κανόνες και τις συμβάσεις των βραβείων. Το πιο πρόσφατο: το βραβείο Artes Mundi δόθηκε και στους έξι υποψηφίους –στους Firelei Báez, Dineo Seshee Bopape, Meiro Koizumi, Beatriz Santiago Muňoz, Prabhakar Pachpute και Carrie Mae Weems– αντί να υπάρχει ένας μόνο νικητής.

Οι ίδιοι οι καλλιτέχνες προκάλεσαν μεγάλο μέρος αυτής της ενδοσκόπησης. Ο Theaster Gates μοιράστηκε τα κέρδη του όταν του απονεμήθηκε το βραβείο Artes Mundi το 2015· η Helen Marten έπραξε το ίδιο με το βραβείο Turner την επόμενη χρονιά. Το 2019, το βραβείο Turner απονεμήθηκε και στους τέσσερις υποψηφίους –στους Lawrence Abu Hamdan, Helen Cammock, Oscar Murillo και Tai Shani–, αφού αιτήθηκαν στην επιτροπή να τους αντιμετωπίσει ως μια συλλογικότητα.

Φυσικά, υπάρχει εδώ και καιρό μια δυσανασχέτηση με την κακόγουστη ιδέα να ανταγωνίζονται μεταξύ τους άτομα από τον δημιουργικό χώρο. Ο Brian Eno, που απένειμε το βραβείο Turner στον Damien Hirst, το 1995, έγραψε στο «A Year with Swollen Appendices», το εξαιρετικό του ημερολόγιο, ότι το βραβείο Turner «ήταν σαν να υπήρχε μόνο ένα άθλημα στους Ολυμπιακούς Αγώνες – 6.500 αθλητές, πυγμάχοι και δρομείς να ετοιμάζονται να αγωνιστούν στο άλμα εις ύψος. Είναι σαφές ότι δεν θα μπορούσε να ικανοποιήσει την πλειονότητα του κόσμου». Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πίεση, πρότεινε μια διασκεδαστική εναλλακτική, με «έναν πολλαπλασιασμό των βραβείων με κάθε είδους διαφορετικές, αυθαίρετες προϋποθέσεις», όπως «καλύτερος πίνακας φάλαινας» και «καλύτερος πίνακας που δημιουργήθηκε στο σκοτάδι».

Ο πραγματικός πολλαπλασιασμός, ωστόσο, ήταν διαφορετικός: ήταν τα βραβεία που εμφανίστηκαν ακολουθώντας το βραβείο Turner, όπως το Artes Mundi, που ξεκίνησε το 2002, και το Prix Marcel Duchamp του Pompidou, που ξεκίνησε το 2000, τα οποία ακολουθούν παρόμοιες διαδικασίες και αναγκάζουν τις κριτικές επιτροπές να παίρνουν αντίστοιχες απεχθείς αποφάσεις. Η αρκετά φθοροποιός απόφαση της τρέχουσας κριτικής επιτροπής του βραβείου Turner να προτείνει ως υποψήφιες συλλογικότητες και όχι άτομα αποτελεί τουλάχιστον μια πράξη προς την εξομάλυνση του πεδίου. Όμως, δεδομένου του κλίματος που υπάρχει, θα φαινόταν πλέον αδιανόητο να επιλέξουν έναν νικητή αντί να μοιράσουν το βραβείο.

Turner Prize, Baltic Art Center in Gateshead, England, 2011 Φωτογραφία: SCOTT HEPPELL ©ASSOCIATED PRESS

Μέχρι πρόσφατα, οι οργανισμοί που βρίσκονταν πίσω από τα βραβεία (συνήθως πρόκειται για μουσεία) φαίνονταν πεπεισμένοι ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Το βραβείο Turner θεσπίστηκε το 1984, με σκοπό να προωθήσει τις νέες εξελίξεις στη σύγχρονη βρετανική τέχνη. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εκτίναξη του ενδιαφέροντος για τη νέα τέχνη τη δεκαετία του 1990. Ωστόσο, αυτό συνέβη πριν από την ύπαρξη ενός βρετανικού εθνικού μουσείου αφιερωμένου στη σύγχρονη τέχνη. Και η Tate Modern είναι πλέον 20 ετών. Οι νέες εξελίξεις στη σύγχρονη τέχνη φτάνουν σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό σε σχέση με ό,τι είχαν ονειρευτεί οι ιδρυτές του βραβείου Turner.

Πλέον, φαίνεται ότι τα βραβεία δεν μπορούν να μας πείσουν –ή τους ίδιους τους τούς εαυτούς– για το ποιος είναι ο σκοπός τους. Είναι αποκαλυπτικό το ότι οι αποφάσεις του τύπου «όλοι κερδίζουν» ακολουθούν παρόμοια πλαίσια: η κριτική επιτροπή του βραβείου Artes Mundi αναλογίστηκε «αυτή την περίοδο ασυνήθιστων κοινωνικών και οικονομικών αναταραχών»· οι νικητές του βραβείου Turner του 2019 επικαλέστηκαν «μια εποχή πολιτικής κρίσης στη Βρετανία και στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, κατά την οποία υπάρχουν τόσα πολλά που διχάζουν και απομονώνουν τον κόσμο και τις κοινότητες».

Φαίνεται να υπάρχει μια γενική συναίνεση ότι η επιλογή μεταξύ καλλιτεχνών σε διαφορετικά στάδια της καριέρας τους, και οι οποίοι χρησιμοποιούν διαφορετικά μέσα εντός ταραχωδών γεωπολιτικών συνθηκών, μοιάζει θεμελιακά επουσιώδης. Ίσως ήρθε η ώρα να αποφύγουμε την απονομή βραβείων τέχνης.

 

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο τεύχος #337 του The Art Νewspaper, Ιούλιος 2021 

TAGS