“both, as yet unwearied, will keep pretty well together”

Μια Έκθεση ως Ανάμνηση του Καλοκαιριού

Οι επιστροφές δεν είναι ποτέ εύκολες. Ιδιαίτερα φέτος, που ο Αύγουστος δεν κατάφερε να εκπληρώσει επαρκώς την υπόσχεση του για μια κάποια διαφυγή από την «κανονικότητα», όπως αυτή έχει σχηματιστεί μετά από σχεδόν μια διετία πανδημίας. Οι πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού και ο αποπνικτικός καπνός που εγκαταστάθηκε πάνω από την Αθήνα, το επόμενο μεγάλο κύμα της πανδημίας που προαναγγέλλεται, καθώς και τα διεθνή νέα (κυρίως αυτά που αφορούσαν στο Αφγανιστάν) ίσως να μην μας άφησαν να απολαύσουμε το καλοκαίρι όπως το φανταζόμαστε ή θα θέλαμε.

Κοιτάζοντας πίσω, μου μένει λοιπόν η γεύση ενός καλοκαιριού αρκετά μπερδεμένου, και όχι ανέμελου όπως άλλες χρονιές. Αναπολώ όμως μια έκθεση που είδα κάπου στα μέσα αυτού του ιδιόρρυθμου καλοκαιριού, και που ακόμα την σκέφτομαι. Αναφέρομαι στην έκθεση με τίτλο “both, as yet unwearied, will keep pretty well together” της Έρης Δημητριάδη, σε επιμέλεια της Γαληνής Λαζάνη. Η έκθεση, που έγινε με την χορηγία ΝΕΟΝ, αφορούσε το νησάκι του Αγίου Γεωργίου που βρίσκεται δίπλα στη Σαλαμίνα και όπου λειτουργούσε μέχρι το 1947 ως λοιμοκαθαρτήριο και στη συνέχεια και μέχρι το 1967 ως τόπος περιορισμού (εξορίας;) των ψυχικά ασθενών.

Δεν γίνεται όμως να μιλήσω για την συγκεκριμένη έκθεση χωρίς να την περιγράψω: είχαμε επιβιβαστεί σε ένα ferry boat που μας περίμενε στο Πέραμα, το οποίο είχε διαμορφωθεί ανάλογα για τις ανάγκες της έκθεσης. Στο κέντρο του πλοίου, στο μεγάλο κενό πάρκινγκ βρισκόταν τοποθετημένο ένα γλυπτό/κατασκευή καλαθιών φτιαγμένων από χώμα και γύψο, ενώ περιμετρικά είχαν στηθεί καρέγλες και μικρά ηχεία. Εκεί καθίσαμε όλοι μαζί και ακούσαμε ιστορίες, μαρτυρίες και αναμνήσεις κατοίκων της Σαλαμίνας, οι οποίες αφορούσαν κυρίως το νησί του Αγίου Γεωργίου.

Κάποια στιγμή και ενώ ο ήλιος είχε αρχίσει να δύει, το ferryboat ξεκίνησε, όλοι οι επισκέπτες ανεβήκαμε στα πάνω καθίσματα και κινήσαμε προς Σαλαμίνα. έκθεσης. Πλησιάσαμε το νησάκι του Άι Γεώργη αργά και είδαμε στα εγκαταλελειμμένα σπιτάκια του νησιού να ανάβουν φώτα. Έχοντας προηγουμένως ακούσει τις ιστορίες για το νησί, αυτή η συμβολική χειρονομία απέκτησε μια νέα διάσταση.

Η Δημητριάδη και η Λαζάνη είχαν συνθέσει την εμπειρία αυτή με σπάνιο σεβασμό. Το νησί και οι κάτοικοι του δεν παρουσιάζονται ως κάποιο σκοτεινό αντικείμενο άξιο περιέργειας, αποστροφής ή πηγής τύψεων. Ήταν το νησί μέσα από τις μαρτυρίες και τις ιστορίες των κάτοικων της Σαλαμίνας. Η εικαστική επέμβαση πάνω στο ίδιο το νησί είχε γίνει με τρόπο που φαινόταν φυσικός στο τοπίο. Με τον ίδιο σεβασμό είχαν αντιμετωπίσει και τον ίδιο τον χώρο της έκθεσης. Το ferry boat δεν είχε «ωραιοποιηθεί», δεν είχε δεχτεί κάποια αλλοίωση. Όλα είχαν παρουσιαστεί όπως είναι, χωρίς τεχνάσματα. Και με αυτό τον ίδιο σεβασμό αντιμετώπισαν και τους επισκέπτες.

Η Δημητριάδη φαίνεται να έχει κατανοήσει πλήρως την δύναμη της συλλογικής μνήμης. Μέσα από την έκθεση της, ανεπιτήδευτα δημιούργησε τις συνθήκες που επέτρεψαν στους επισκέπτες να συμμετέχουμε ως θεατές/ακροατές στην διαδικασία, σε ένα ταξίδι (συμβολικό και πραγματικό) προς τον Άγιο Γεώργιο, και να γίνουμε όλοι μια ομάδα εν κινήσει, που συμπλέει και μοιράζεται αυτές τις μοναδικές ιστορίες καθώς και αυτή την κοινή εμπειρία. Με άλλα λόγια, η Δημητριάδη μας φανέρωσε την ίδια την συλλογικότητα της μνήμης.

Ίσως αυτή η ιδέα, ότι δηλαδή η τέχνη μπορεί να μας κάνει να αντιληφθούμε και να σκεφτούμε ζητήματα που μπορεί να μας φαίνονται δύσκολα να συζητηθούν, είναι που με κάνει να βλέπω την έκθεση “both, as yet unwearied, will keep pretty well together” ως μια ευχάριστη και σημαντική καλοκαιρινή ανάμνηση που αξίζει να θυμόμαστε.

TAGS
Art For Tomorrow,16-20 June