Pablo Helguera ,The collector knows

Κώδικας Δεοντολογίας για Συλλέκτες Σύγχρονης Τέχνης

Mια ομάδα συλλεκτών προτείνει όρους γύρω από το «συλλέγειν», που θα συμβάλουν σε ζητήματα ηθικής.

Απο τη  Δανάη  Γιαννογλου

 

Τον Μάρτη του 2022 σε ένα πάνελ, μέρος του δημόσιου προγράμματος της φουάρ τέχνης ARCO στη Μαδρίτη, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το εγχείρημα του The Ethics of Collecting, μιας συλλογικότητας συλλεκτών (Pedro Barbosa, Haro Cumbusyan, Ιορδάνης Κερενίδης, Jessica και Evrim Oralkan, Piergiorgio Pepe, Sandra Terdjman, Αντρέ Ζιβανάρη), οι οποίοι συγκεντρώθηκαν θέτοντας στο τραπέζι ζητήματα ηθικής, τα οποία διέπουν τη διαδικασία τού «συλλέγειν». Μετά από ενάμιση χρόνο συζητήσεων και συνειδητοποιήσεων σχετικά με τη δύναμη των συλλεκτών ιστορικά, ξεκίνησαν τη συγγραφή ενός κώδικα δεοντολογίας, o οποίος επιτρέπει στους συλλέκτες να συνεχίσουν το αδιαμφησβήτητα σημαντικό τους έργο μέσα στα πλαίσια του καλλιτεχνικού οικοσυστήματος, με τρόπο που θα τους συσχετίζει με τα εργασιακά, και όχι μόνο, προτάγματα της εποχής μας.  

 

Εν ολίγοις, το πρώτο και γενικότερο ζητούμενο αυτού του μοναδικού στο είδος του και καινοτόμου εγχειρήματος ήταν το πώς κανείς μπορεί να συλλέγει και να στηρίζει καλλιτέχνες και πρωτοβουλίες, χωρίς να παρεμβαίνει στην καλλιτεχνική διαδικασία και χωρίς να καταχράζεται την οικονομική του ισχύ.  

 

Ο Κώδικας Δεοντολογίας για Συλλέκτες Σύγχρονης Τέχνης (Code of Conduct for Contemporary Art Collectors) είναι, προς το παρόν, ένα έγγραφο έντεκα σελίδων, το οποίο θέτει παραμέτρους αναφορικά με τη σχέση των καλλιτεχνών, των ιδρυμάτων τέχνης και του ίδιου του καλλιτεχνικού έργου με τους συλλέκτες, ορίζοντας ζητήματα που μεταξύ άλλων αφορούν τις δίκαιες αμοιβές των καλλιτεχνών, την ύπαρξη συμβολαίων και τον σεβασμό ως προς την αυτονομία των θεσμών.  

Pablo Helguera, I will only buy the work

 

Παρόλη τη συνειδητά τεχνική του γλώσσα, ο συγκεκριμένος κώδικας δεν είναι μόνο (όπως αναφέρεται στη σχετική ιστοσελίδα) ένα «ανοιχτό και ζωντανό έγγραφο το οποίο θα ανανεώνεται και θα επανεκτιμάται σε τακτά χρονικά διαστήματα σύμφωνα με τις ανάγκες και την ανατροφόδοτηση από την κοινότητα», αλλά και ένα σύνολο αρχών, η υιοθέτηση των οποίων βρίσκεται στη διακριτική ευχέρεια του εκάστοτε συλλέκτη. Χωρίς διάθεση ηθικολογίας –παρότι η έννοια της ηθικής παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προσέγγισή των εισηγητών του–, η συλλογικότητα εξηγεί πως στόχος δεν είναι «η διδαχή του συλλέγειν», αλλά η δημιουργία ενός πλαισίου, το οποίο θα γίνει το ίδιο μοχλός πίεσης, χωρίς όμως να εφαρμόζει ελεγκτικούς μηχανισμούς.  

 

Κι αν κάποιος σπεύσει να προτάξει τον ιδιωτικό χαρακτήρα πολλών συλλογών, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η προσέγγιση και η κατανόηση της συλλογής και των συλλεκτικών δραστηριοτήτων από το Ethics of Collecting ως δημόσιες. Χαρακτηριστικά ο Piergiorgio Pepe, αναφέρει: «Άλλοι τομείς δημοσίου ενδιαφέροντος έχουν εδώ και χρόνια κανόνες που ρυθμίζουν καταστάσεις όπως η σύγκρουση συμφερόντων ή η κατάχρηση εξουσίας, για εμάς η τέχνη είναι τομέας δημοσίου ενδιαφέροντος», ενώ ο Ιορδάνης Κερενίδης συμπληρώνει, «τη στιγμή που μια ιδιωτική συλλογή, ένα ιδιωτικό μουσείο, γίνεται ένας χώρος δημόσιος, τότε η ευθύνη πρέπει να αναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο που θα το απαιτούσαμε από ένα δημόσιο ίδρυμα». 

 

Αν και ο κώδικας απευθύνεται σαφώς πρωτίστως σε συλλέκτες, μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό σημείο αναφοράς και για άλλους παράγοντες του χώρου της τέχνης. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο ότι ένας αυξανόμενος αριθμός καλλιτεχνών, επιμελητών και δρώντων στο καλλιτεχνικό πλαίσιο στηρίζει δημόσια την εφαρμογή του.  

Pablo Helguera, Donating works

 

Ο κώδικας, που είναι ελεύθερα διαθέσιμος στην ιστοσελίδα ethicsofcollecting.com, βασίζεται σε 7 άρθρα τα οποία καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα των δραστηριοτήτων του «συλλέγειν», από τον συσχετισμό με καλλιτέχνες και γκαλερίστες μέχρι τη συμβολή στην παραγωγή νέων έργων και τη συμμετοχή σε διοικητικά όργανα θεσμών.  

 

Στην ερώτηση, τι είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που περιμένουν να αλλάξει με την ευρεία κυκλοφορία και γνώση γύρω από τον κώδικα, οι Κερενίδης και Pepe απαντούν: «Ελπίζουμε πως εμείς οι συλλέκτες θα αρχίσουμε να προσεγγίζουμε το συλλέγειν με μεγαλύτερη διαφάνεια και περισσότερη υπευθυνότητα». 

 

Το άρθρο δημισιεύθηκε στο τεύχος 7 της The Art Newspaper Greece

TAGS