Shirin Aliabadi, Miss Hybrid #3, 2008. Photograph © Estate of Shirin Aliabadi. Collection The Farjam Collection

Επικό Ιράν: 5000 Χρόνια Πολιτισμού

Η μεγάλη έκθεση «Epic Iran: 5000 Years of Culture» στο Victoria & Albert Museum του Λονδίνου αποτελεί αφορμή για να καταγράψει ο κριτικός David Gleeson  κάποιες σκέψεις για το σύγχρονο Ιράν, το οποίο επισκέπτεται τακτικά και μελετά εδώ και δεκαετίες.

Στην Τεχεράνη υπάρχουν παντού γυναίκες με χιτζάμπ. Φοράνε κυρίως το μαύρο τσαντόρ που τις καταδικάζει σε ζοφερή ανωνυμία. Ταυτόχρονα όμως μπορεί κάποιος να δει παντού τη «σιωπηλή διαμαρτυρία»: νεαρές γυναίκες που αποδοκιμάζουν αυτό που θεωρείται το αποδεκτό δημόσιο ένδυμα για τις γυναίκες, δηλαδή αρνούνται το μαύρο και αντ ‘αυτού φορούν πολύχρωμα ρούχα.

Οι μαντίλες τους είναι τυλιγμένες στα μισά του κεφαλιού τους, εκθέτοντας έτσι το μεγαλύτερο μέρος των μαλλιών τους, τα οποία συχνά είναι βαμμένα ή προσαυξημένα με extensions, περούκες και φουρκέτες. Τα νύχια τους είναι έντονα βερνικωμένα και τα μανίκια τους ανασηκώνονται συχνά ώστε να αποκαλύψουν τα βραχιόλια τους. Χωρίς να διακυβεύεται η επίσημη σεμνότητα, αυτές οι γυναίκες αρνούνται να θυσιάσουν την ατομικότητά τους στους δύστροπους και δύσκαμπτους μουλάδες. Προετοιμασμένες να υπομείνουν αποδοκιμασίες και επιπλήξεις από αστυνομικούς και θεοσεβούμενους περαστικούς, αυτές οι νεαρές γυναίκες χρησιμοποιούν τη μόδα και το στυλ για να νουθετήσουν τις επίσημες αρχές. Στο Μουσείο Victoria & Albert του Λονδίνου μια εικόνα μιας από αυτές τις γυναίκες, η Miss Hybrid # 3, της αείμνηστης εικαστικού Shirin Aliabadi αποτυπώνει τέλεια το σύγχρονο Ιράν.

Η έκθεση «Epic Iran: 5000 Years of Culture» είναι η μεγάλη καλοκαιρινή παραγωγή του μουσείου, μια έκθεση πολυαναμενόμενη καθώς το μουσείο παρέμενε κλειστό το μεγαλύτερο διάστημα της περασμένης χρονιάς. Η τελευταία αίθουσα της έκθεσης αφηγείται την ιστορία του Ιράν από τη δεκαετία του 1950 μέσω των εικαστικών τεχνών, και αποδεικνύεται ένα επιμελητικό πραξικόπημα. Είναι αδύνατο να ειπωθεί η ιστορία του Ιράν χωρίς αρχαίες γλάστρες, αγάλματα, θραύσματα της Περσέπολης, τυρκουάζ κεραμίδια και επική ποίηση. Ολα αυτά φυσικά περιλαμβάνονται σε αυτήν έκθεση, για την οποία έχει γίνει τεράστια έρευνα, όμως παρά τους πλούσιους θησαυρούς, το πραγματικό δώρο στο θεατή είναι η τελευταία αίθουσα, όπου βρίσκεται η Miss Hybrid #3 και τα έργα γύρω της που μαρτυρούν την εκπληκτική δημιουργικότητα των μοντέρνων και σύγχρονων Ιρανών καλλιτεχνών. Προτού αναφερθώ περισσότερο στη Miss Hybrid #3 και τους φίλους της, νομίζω είναι χρήσιμη μια μικρή ιστορική αναδρομή.

Οι προεπαναστατικοί Σάχες Παχλάβι που κυβέρνησαν το Ιράν από το 1925-1978, αν και άγρια ​​κατασταλτικοί, είχαν σκοπό να εκσυγχρονίσουν το Ιράν. Σε αντίθεση με τη σημερινή Ισλαμική Δημοκρατία, ήταν ανοιχτοί και εξωστρεφείς. Χωρίς φοβικά σύνδρομα, προσκαλούσαν διεθνείς επιστήμονες και επαγγελματίες καλλιτέχνες στην Τεχεράνη. Πολλοί Ιρανοί καλλιτέχνες σπούδασαν στο εξωτερικό, φέρνοντας τις δυτικές επιρροές πίσω στη χώρα τους, και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960-70 η χώρα αποτελούσε μια ζωντανή δημιουργική αρένα. Ο κινηματογράφος, το θέατρο, η μουσική, ο χορός, η περφόρμανς, η φωτογραφία, η ζωγραφική και η γλυπτική ευδοκίμησαν, ενώ διεθνείς καλλιτέχνες επισκέπτονταν τακτικά το Ιράν. Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το οποίο εξακολουθεί να έχει τη μεγαλύτερη συλλογή σύγχρονης Δυτικής τέχνης εκτός Ευρώπης και Αμερικής, άνοιξε στην Τεχεράνη το 1977 και από το 1958 οι Biennales της Τεχεράνης, μαζί με τα μεταγενέστερα Φεστιβάλ Τεχνών Shiraz-Persepolis, έβαλαν το Ιράν στο κέντρο της διεθνούς καλλιτεχνικής σκηνής.Η καλλιέργεια των τεχνών εκείνα τα χρόνια κληροδότησε μια ξεχωριστή και ζωντανή ιρανική βιομηχανία τεχνών, η οποία εξακολουθεί να είναι διεθνώς σεβαστή: oι ιρανικές εικαστικές τέχνες συλλέγονται σταθερά και εμφανίζουν πάντοτε δυνατά αποτελέσματα στις δημοπρασίες, ενώ το ιρανικό σινεμά είναι εξαιρετικά δημοφιλές. Και αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή η στιβαρή υγεία καλά κρατεί μετά από μια τεσσαρακονταετία ενός εξαιρετικά λογοκριτικού καθεστώτος που θεωρεί κάθε εκδήλωση μοντερνισμού ως «Δυτική εξάρτηση».

Στο πλαίσιο αυτό ,η επιλογή της Miss Hybrid #3 έχει μεγαλύτερο νόημα. Η νεαρή γυναίκα που ασχολείται με τη μόδα στη φωτογραφία της Aliabadi κοιτάζει με άνεση και προκλητικότητα τον θεατή. Όλα πάνω της- τα ξανθά μαλλιά της, τα μπλε της μάτια, ένας κολλητός γύψος που αποκαλύπτει μια πρόσφατη επέμβαση στη μύτη και η ροζ τσιχλόφουσκα – αποκαλύπτουν μια περιστασιακή περιφρόνηση για τον αναμενόμενο κοινωνικό της ρόλο. Όπως η «Μέριλιν» του Warhol αποτύπωσε τη γυναικεία εικόνα της ποπ περιόδου της Αμερικής, έτσι και η Aliabadi δημιούργησε ένα εικονικό πορτρέτο της δυσαρεστημένης ιρανικής νεολαίας. Συνδεδεμένη με τον κόσμο μέσω του διαδικτύου, έχοντας επίγνωση των παγκόσμιων τάσεων, δυσανασχετεί με τους περιορισμούς που της τίθενται και αρνείται ήρεμα να συμμορφωθεί στην εξουσία. Το ίδιο πνεύμα που βοήθησε τον ιρανικό καλλιτεχνικό κόσμο να επιβιώσει και να ευδοκιμήσει τόσο εντός όσο και εκτός του Ιράν, βοηθάει τους νέους να ελπίζουν σε αλλαγή, θέλοντας να περάσουν καλά!

Ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος Ράισι πρέπει να λάβει γνώση. Και ήρθε επιτέλους η ώρα είτε η Tate Modern είτε η Royal Αcademy να πραγματοποιήσουν μια σοβαρή έκθεση-έρευνα της μετα-επαναστατικής ιρανικής τέχνης.

TAGS