Lu Yang, Cyber Altar Art Basel Hong Kong 2019 © SOCIÉTÉ, Lu Yang

Art Basel & UBS Global Art Market Report 2021

Η παγκόσμια αγορά της τέχνης αντιστάθηκε στην πανδημία, σημειώνοντας ρεκόρ διαδικτυακών πωλήσεων το 2020

Η πανδημία επηρέασε βαθιά την παγκόσμια αγορά της τέχνης το 2020, συμβάλλοντας παράλληλα στην «αναγκαστική» ψηφιακή μεταμόρφωσή της. Η Art Basel και η UBS έδωσαν στη δημοσιότητα την 5η ετήσια έκθεση Art Basel & UBS Global Art Market Report –που επιμελείται η οικονομολόγος Δρ Clare McAndrew–, η οποία σηματοδοτεί τις τάσεις που θα συνεχίσουν να διαμορφώνουν τα δεδομένα της παγκόσμιας αγοράς της τέχνης στο μέλλον.

«Η πτώση στις πωλήσεις ήταν αναπόφευκτη. Το εμπόριο έργων τέχνης έδειξε, πάντως, απίστευτη ανθεκτικότητα όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο προσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα και τις προκλήσεις που προέκυψαν από την κρίση της πανδημίας. Παρόλο που οι επιχειρήσεις προσπαθούν ακόμα να βρουν την άκρη για το πώς να εξισορροπήσουν τη νέα μορφή της αγοράς –που βασίζεται όλο και περισσότερο στο διαδίκτυο– με την από κοινού εμπειρία και τον ενθουσιασμό των φυσικών πωλήσεων και εκδηλώσεων, λίγοι είναι εκείνοι που θεωρούν παροδικές τις αλλαγές αυτές», σημείωσε η Clare McAndrew, ιδρύτρια της Arts Economics.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι παγκόσμιες πωλήσεις έργων τέχνης και αντικών ανήλθαν στα 50,1 δισ. δολάρια το 2020, καταγράφοντας πτώση 22% από το 2019, κατόρθωσαν όμως να κρατηθούν σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα του χαμηλού ρεκόρ του έτους ύφεσης 2009 (-36%).

Η αγορά των ΗΠΑ διατηρεί το μεγαλύτερο μερίδιο (42%) στην αξία των παγκόσμιων πωλήσεων, ενώ η ηπειρωτική Κίνα (Κίνα, Χονγκ Κονγκ και Ταϊβάν) κατέκτησε το ίδιο μερίδιο με το Ηνωμένο Βασίλειο (20%).

[βλ. ΠΙΝΑΚΑ 2]. Στις πωλήσεις μέσω δημοπρασιών, όμως, η ηπειρωτική Κίνα ξεπέρασε τις ΗΠΑ και αναδείχθηκε μεγαλύτερη αγορά παγκοσμίως στον συγκεκριμένο τομέα, με μερίδιο 36%. Οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν, πλέον, το 29% και το Ηνωμένο Βασίλειο το 16%.

H Dr Clare McAndrew © Art Basel & UBS Global Art Market Report

Η υγειονομική κρίση επιτάχυνε την ψηφιακή μεταμόρφωση της αγοράς, δημιουργώντας περισσότερες ευκαιρίες για την άμεση υιοθέτηση καινοτόμων πρακτικών, λόγω της ακύρωσης μεγάλου αριθμού εκθέσεων και φουάρ με φυσική παρουσία. Από τις 365 προγραμματισμένες φουάρ για το 2020, το 61% ακυρώθηκε. Παρά τη γενική συρρίκνωση των πωλήσεων, οι συνολικές διαδικτυακές πωλήσεις έφτασαν το ποσό-ρεκόρ των 12,4 δισ. δολαρίων, διπλασιάζοντας τον όγκο τους από το 2019. Για πρώτη φορά στα χρονικά, το μερίδιο του ηλεκτρονικού εμπορίου στην αγορά της τέχνης ξεπέρασε εκείνο του γενικού λιανεμπορίου με ποσοστό 25%! Οι γκαλερί είδαν τον τζίρο τους να μειώνεται κατά μέσο όρο 20%, ενώ η μείωση στις δημοπρασίες ήταν 30% σε σύγκριση με το 2019. Με βάση την έρευνα, μεγαλύτερη πτώση στους οίκους δημοπρασιών είχαν οι πωλήσεις των έργων ιμπρεσιονιστικής και μετα-ιμπρεσιονιστικής τέχνης (-50%). Οι εργαζόμενοι στις αίθουσες τέχνης μειώθηκαν κατά 5% και κατά 2% στον τομέα των δημοπρασιών, ενώ στους μεγάλους οίκους εκτιμάται ότι η μείωση έφτασε το 13%.

Η φετινή έκθεση ενσωματώνει στοιχεία έρευνας, στην οποία συμμετείχαν 2.569 συλλέκτες υψηλής καθαρής θέσης (HNW) από δέκα αγορές. Με βάση τα στατιστικά, η πανδημία ενίσχυσε το έμπρακτο ενδιαφέρον των περισσότερων συλλεκτών για τον εμπλουτισμό των συλλογών τους, αν και είχαν λιγότερες ευκαιρίες να αποκτήσουν έργα τέχνης διά ζώσης, με το 57% να σχεδιάζει να αυξήσει τις αγορές του. Τα πιο σημαντικά κίνητρα των συλλεκτών για αγορά έργων τέχνης το 2020 ήταν: αισθητικά / διακοσμητικά κίνητρα (70%), πάθος / προσωπική έκφραση (70%), ευχαρίστηση και κοινωνικοί λόγοι (68%), διαφοροποίηση επενδυτικού χαρτοφυλακίου (67%), προσδοκία κέρδους από την επένδυση (67%), κοινωνικές επαφές / δικτύωση (66%).

Ο προτιμώμενος τρόπος αγοράς ήταν οι γκαλερί διά ζώσης (57%) ακολουθούμενος από τα online εργαλεία (29%). Το 46% αγόρασε μόνο από ντίλερ με τους οποίους είχε συνεργαστεί και στο παρελθόν, ενώ το 41% απέκτησε έργα καλλιτεχνών που του ήταν οικείοι. Οι γυναίκες συλλέκτες επέδειξαν ισχυρότερη αγοραστική δύναμη, ξοδεύοντας μεγαλύτερα ποσά από τους άνδρες – ο μέσος όρος των αγορών τους αυξήθηκε κατά 13%. Αξιοσημείωτο είναι, από την άλλη, ότι το ποσοστό των έργων που φέρουν την υπογραφή γυναικών καλλιτεχνών είναι σαφώς μικρότερο από αυτό των αντρών, αλλά φαίνεται να βελτιώνεται σταθερά – 39% το 2020, από 33% το 2018. Η πιο δυναμική γενιά συλλεκτών είναι οι millennial HNW συλλέκτες – το 30% ξόδεψε πάνω από 1 εκατομμύριο δολάρια την περασμένη χρονιά. Παράλληλα, ήταν η πιο δραστήρια γενιά στο διαδίκτυο, αναφέροντας συχνότερη χρήση τόσο των διαθέσιμων –από τις ψηφιακές εκδόσεις εκθέσεων– διαδικτυακών δωματίων προβολής (online viewing rooms / OVR), όσο και των καναλιών κοινωνικής δικτύωσης. Περίπου το ένα τρίτο όσων συλλεκτών προέβησαν σε αγορές δήλωσε ότι απέκτησε τα έργα τέχνης της προτίμησής του μέσω Instagram.

 

O Paul Donovan, επικεφαλής οικονομολόγος UBS Global Wealth Management © UBS

 

Ο Paul Donovan, Global Wealth Management chief economist UBS, μιλάει αποκλειστικά στο The Art Newspaper Greece, με αφορμή το Global Art Market Report 2021.

 

Ποια από τα ευρήματα της φετινής έρευνας θα θέλατε να επισημάνετε;

Η αύξηση των online πωλήσεων στην αγορά της τέχνης και η μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τις τιμές έκαναν την αγορά περισσότερο προσβάσιμη. Οι άνθρωποι (σαν εμένα) που ένιωθαν φοβισμένοι με την παραδοσιακή αγορά της τέχνης είναι περισσότερο πρόθυμοι να την εξερευνήσουν στην online εκδοχή της – και πιθανόν να γίνουν συλλέκτες. Οι γυναίκες συλλέκτες παίζουν σημαντικότερο ρόλο, δαπανώντας περισσότερα από τους άνδρες στις βασικές αγορές. Και, τέλος, μία μεγάλη μερίδα των συλλεκτών με σημαντική περιουσία και εισόδημα είναι αισιόδοξοι για την αγορά της τέχνης το επόμενο έτος.

Λαμβάνοντας υπόψη τα κίνητρα των συλλεκτών [ΠΙΝΑΚΑΣ 4] και την αύξηση του ενδιαφέροντός τους για την τέχνη, με βάση την έρευνα, εκτιμάτε οτι η πανδημία επηρέασε την αγορά της τέχνης έναντι άλλων αγαθών;

Η υγειονομική κρίση επιτάχυνε μία σειρά δομικών αλλαγών στην παγκόσμια οικονομία. Η αγορά της τέχνης, όπως και άλλοι τομείς, έγινε πιο «εικονική». Αυτό πιθανότατα θα συνεχιστεί και, παράλληλα, ίσως αυξήσει το ενδιαφέρον για ψηφιακές μορφές τέχνης. Αρκετοί συλλέκτες έχουν επιπλέον κίνητρο το να υποστηρίζουν τον κόσμο της τέχνης κατά τη διάρκεια της κρίσης, μέσω των προσωπικών τους επαφών με καλλιτέχνες και μουσεία. Η πανδημία άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούμε δαπάνες. Εάν, π.χ., δεν μπορούμε να ξοδέψουμε σε εστιατόρια ό,τι μας περισσεύει, θα διοχετευτεί σε άλλα αγαθά. Οι δαπάνες μας θα συνεχίσουν να τροποποιούνται εκ νέου όσο αίρονται οι περιορισμοί, αλλά ο κόσμος της τέχνης βασίζεται σε επιπλέον λόγους πέρα από τους καθαρά οικονομικούς. Η απαγόρευση κυκλοφορίας μάς οδήγησε στο να επανεκτιμήσουμε τη σημασία του προσωπικού μας χώρου. Σε ένα επίπεδο, αυτό φαίνεται στο κύμα αύξησης της ζήτησης για νέα επίπλωση. Αντανακλάται, επίσης, και στο εντονότερο ενδιαφέρον για έργα τέχνης. Οι απαγορεύσεις, ακόμα, οδήγησαν σε περισσότερο ελεύθερο χρόνο για μόρφωση και προσωπική εξέλιξη, που περιλαμβάνει και την τέχνη.

Πώς αξιοποιείτε το Global Art Market Report για να συμβουλεύετε τους πελάτες της UBS; Ποια άλλα εργαλεία χρησιμοποιείτε;

Η UBS πιστεύει ότι η τέχνη είναι κάτι με το οποίο πρέπει να παθιάζεται κανείς και να το απολαμβάνει. Δεν τη θεωρούμε απλώς μια κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Κατά συνέπεια, δεν συμβουλεύουμε τους πελάτες μας απλώς να «επενδύσουν» στην τέχνη, με την προσδοκία μελλοντικών κερδών. Παρέχουμε συμβουλευτικές υπηρεσίες για τη διαχείριση των συλλογών τους και τον σχεδιασμό των κληροδοτημάτων τους. Παρ’ όλα αυτά, η παγκόσμια τεχνογνωσία της UBS και η κατανόηση της ευρύτερης οικονομίας μάς επιτρέπουν να ερμηνεύσουμε την αγορά της τέχνης σε ένα γενικότερο πλαίσιο, μέσω της ετήσιας μελέτης. Το διεθνές δίκτυό μας επιτρέπει, επίσης, τη δικτύωση συλλεκτών σε όλο τον κόσμο μέσω του Κύκλου Συλλεκτών UBS (UBS Art Collectors Circle).

Η φετινή έκθεση εκτιμά ότι λειτουργούν γύρω στις 305.250 επιχειρήσεις περί την τέχνη παγκοσμίως και απασχολούνται 2,9 εκατ. άνθρωποι. Ποια είναι, τελικά, η συνεισφορά της αγοράς της τέχνης στην οικονομία και τι προβλέπετε για το μέλλον;

Η αγορά της τέχνης συνεισφέρει ουσιαστικά στην παγκόσμια οικονομία. Το 2020, η αγορά της τέχνης σε όλο τον κόσμο είχε περίπου το διπλάσιο μέγεθος της συνολικής οικονομίας της Κύπρου. Η τέχνη, όμως, υποστηρίζει την οικονομία με πολλούς διαφορετικούς τρόπους: ωφελούνται οι επιχειρήσεις που συνεργάζονται, τα ταξίδια και ο τουρισμός, τα σχετικά μέσα (εκδόσεις, podcasts, τηλεόραση και εφημερίδες). Αναμένουμε οτι η αγορά της τέχνης θα έχει δυνατές επιδόσεις, όταν αρθούν όλοι οι περιορισμοί. Μετά την πανδημία, οι άνθρωποι θέλουν να διασκεδάσουν, να ταξιδέψουν και να κοινωνικοποιηθούν. Το να πηγαίνει κανείς σε εκθέσεις και φουάρ και να αγοράζει τέχνη είναι αναψυχή.

TAGS